Mong Manh

20 năm tạo giống lúa thơm ST

2012-01-31T14:59:00.001+07:00

(TBKTSG) - Trước thềm Festival Lúa gạo Việt Nam lần 2 diễn ra giữa tháng 11-2011, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp chứng nhận nhãn hiệu “Gạo thơm Sóc Trăng” cho dòng sản phẩm 20 giống lúa thơm ST. Người xây đắp cho thương hiệu gạo thơm này là kỹ sư Hồ Quang Cua, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng, quê ở xã Hòa Đông, huyện Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng.

Bảy bước tới thành công

Tốt nghiệp ngành trồng trọt trường Đại học Cần Thơ năm 1978, kỹ sư Hồ Quang Cua về làm việc tại Phòng Nông nghiệp huyện Mỹ Xuyên. Từ năm 1991 đến nay, anh cùng nhóm cộng sự đã trải qua chặng đường dài trong việc xây dựng thương hiệu “Gạo thơm Sóc Trăng”, mà theo khái quát của anh, gồm có bảy bước: chọn tạo giống, chọn tên thương hiệu, thiết lập chương trình xây dựng thương hiệu, tổ chức sản xuất giống và hỗ trợ sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu cho doanh nghiệp, hài hòa lợi ích, và sau cùng là hợp tác “bốn nhà”.

Anh kể: năm 1991, anh được tham gia nhóm nghiên cứu của Viện Lúa ĐBSCL và Đại học Cần Thơ, lo sưu tập, thử nghiệm các giống lúa thơm cổ truyền của Việt Nam, Thái Lan và Đài Loan. Làm việc cùng các nhà khoa học đầu đàn như GS. Võ Tòng Xuân, GS. Nguyễn Văn Luật, rồi ra nước ngoài học, anh bắt đầu có ý tưởng làm thương hiệu lúa thơm cao cấp cho Việt Nam, trước hết là cho tỉnh Sóc Trăng. Anh phát hiện giống lúa thơm nổi tiếng Khao Dawk Mali 105 của Thái Lan là do một cán bộ ở huyện chọn lai tạo. Nhờ đó, những năm 1992-1997, mỗi năm Thái Lan xuất khẩu trên 1 triệu tấn gạo thơm, thu về gần 1 tỉ đô la Mỹ/năm. “Họ làm được sao mình lại không làm, trong khi đến cuối thế kỉ 20 mình đã xuất khẩu gạo ổn định và lo được an ninh lương thực rồi?”, anh tự vấn rồi cùng nhóm cộng sự và bà con nông dân ở huyện ngày đêm lao vào việc lai tạo giống. Trong bước đi đầu tiên kéo dài nhiều năm ấy, các anh đã có ba “quyết định” hình thành nên cây lúa thơm tương lai: 1) quá trình biến dị, lúa có thể cho ra giống mới có phẩm chất cao hoặc dùng làm nguồn lai tạo tiếp; 2) Việt Nam đất chật người đông, cây lúa thơm phải là cây cải tiến có năng suất cao chứ không như Thái Lan, Ấn Độ sử dụng cây lúa mùa cổ truyền năng suất thấp; 3) phải đào tạo nhân lực để hình thành đội ngũ nghiên cứu.

Lúc đầu, không nhiều người tán thành những nhận định mới ấy nên thiếu việc đầu tư của ngành. Điều này đã làm nhiều chuyên viên kỹ thuật phân vân. Nhưng rồi công việc đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng lãnh đạo tỉnh Sóc Trăng khích lệ, dần dần bảy giống lúa thơm bố mẹ được lai tạo (trong đó có giống Khao Dawk Mali, giống Tám Xoan ở phía Bắc, giống Tào Hương của Sóc Trăng), làm nên bộ giống ST, từ ST 1 đến ST 20 ngày nay. Có giống rồi, nhóm nghiên cứu phải lo chuyện quảng bá, tiếp thị, tỷ như tổ chức những cuộc thi như “Cơm nào ngon hơn”, “Gạo ngon thương hiệu Việt Nam”... hoặc tham gia các cuộc triển lãm, hội chợ.

Năm 2009, đã có gần 25.000 héc ta lúa thơm ST được trồng tại Sóc Trăng và hàng vạn héc ta được trồng tại các tỉnh ven biển khác ở ĐBSCL. Ngoài việc trồng lúa hai vụ, các anh còn giúp nông dân trồng lúa thơm theo các mô hình lúa-hành tím và lúa-tôm.

Mới đây, chúng tôi đã tìm đến xã Viên Bình, huyện Trần Đề, nơi có cánh đồng 2.500 héc ta lúa ST 5 vụ đông xuân 2011-2012 mới gieo sạ non nửa tháng. Ông Trà Diên, ở ấp Trà Ông, cho biết: “Tôi làm 23 công cấy tầm lớn hai vụ ST 5, mỗi năm lời hơn 150 triệu đồng, gấp đôi lúa IR ngày trước”. Sư Đỗ Dành, trụ trì chùa Lao Vên, nói: “Thầy Cua đem giống lúa này tới cho bà con Khmer từ sáu năm nay. Từ khi làm ST 5, bà con ở đây thoát nghèo, nhiều nhà mua được máy cày, có nhà mua máy gặt đập liên hợp; bà con cũng góp tiền xây lại ngôi chánh điện của chùa”.

“Riêng việc trồng lúa thơm ở vuông tôm đã giúp ổn định môi trường, tái tạo sự sống trong đất, làm chậm quá trình thoái hóa đất”, anh Cua nói. Trong đào tạo, từ cây lúa thơm ST, đã có 10 kỹ sư làm tiếp các đề tài lên thạc sĩ, riêng anh Trần Tấn Phương đã bảo vệ luận án tiến sĩ hồi tháng 10-2011 chuyên về di truyền với đề tài “Nghiên cứu chọn tạo giống lúa thơm cao sản phục vụ nội tiêu và xuất khẩu”.

Bước tiếp

Hiện nay có năm đơn vị được Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Sóc Trăng trao quyền sử dụng nhãn hiệu chứng nhận thương hiệu “Gạo thơm Sóc Trăng”. Đó là Công ty cổ phần Gentraco (Cần Thơ), Công ty Lương thực Sóc Trăng, Công ty TNHH Thành Tín, Công ty Chế biến gạo chất lượng cao Sóc Trăng và cơ sở sản xuất lúa giống và gạo thơm Mỹ Xuyên. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), năm 2011, Việt Nam xuất khẩu hơn 7 triệu tấn gạo, thu về hơn 3 tỉ đô la Mỹ, trong đó có hơn 400.000 tấn gạo thơm, chủ yếu là giống Jasmine; năm 2012, VFA dự kiến sẽ xuất khẩu trên 500.000 tấn gạo thơm.

Bàn về những thông tin này, kỹ sư Hồ Quang Cua nói: “Muốn giữ được chất lượng gạo thơm đặc sản thì nông dân phải trồng giống đúng phẩm cấp. Việc hình thành vùng nguyên liệu càng lớn thì càng ổn định cho sản xuất. Nhà nước và nhà khoa học phải giúp nông dân lo chuyện này; còn doanh nghiệp phải hợp đồng bao tiêu lúa thơm cho nông dân”. Với giống ST 20 (giá bán trong siêu thị hiện nay là 24.000 đồng/ki lô gam), hạt thon dài, cơm mềm dẻo, thơm hương dứa và hương cốm, anh Cua nói: “Các tỉnh ven biển ĐBSCL có thể trồng được đôi ba trăm ngàn héc ta”. Riêng Sóc Trăng, anh cho biết tỉnh đã xây dựng đề án phát triển lúa thơm đến năm 2015.

Sau Festival Lúa gạo một tuần, về lại Sóc Trăng, tôi gặp anh Cua vừa đi thăm đồng về tới nhà lúc gần 5 giờ chiều, nhưng anh chỉ tạt qua, giành thằng cháu nội trong tay vợ để ôm một lát rồi lại chạy về cơ quan để chuẩn bị ngày mai đưa ông Toàn quyền Canada đi Mỹ Xuyên kiểm tra kết quả một dự án do Canada tài trợ giúp nông dân cải thiện đời sống từ lúa thơm. Anh chùng giọng: “Thời gian mình dành cho gia đình ít quá!”.

Bài đã đăng trên Thời báo Kinh Tế Sài Gòn: http://www.thesaigontimes.vn/Home/congnghe/giaiphap/68819/

Ngày xuân

2012-01-31T12:10:00.003+07:00

Đêm giao thừa thức cùng trời đất

Sáng đầu năm ngủ với chiêm bao

Tối mùng Một làm mưa bay lất phất

Về quê em ta lặng lẽ ngọt ngào

Em tươi thắm quần hồng áo đỏ

Với môi buồn mắt biếc nụ tầm xuân

Ta muốn hỏi một lời nho nhỏ

Ai tình nhân và ai tình quân

Ta muốn làm cơn mưa đêm xuân

Rơi khao khát ngàn hoa rớt hột

Trọn mùng Ba mùng Hai mùng Một

Cho em ngọt ngào tình quân

Chuyện lũ lụt, lúa và đê bao ở ĐBSCL

2011-10-18T19:18:00.006+07:00

Chuyến đi thực tế khảo sát tình hình lũ lụt ở đồng bằng sông Cửu Long cùng các nhà khoa học cho thấy: trừ những nơi bị vỡ đê làm chết lúa vụ 3, những cánh đồng khác “được” ngập lụt đang đón nhận phù sa có lợi cho vụ đông xuân tới. Vấn đề đặt ra là cái nhìn có lợi cho toàn cục.

Đoàn khảo sát lũ lụt 2011 tại Hồng Ngự chiều 1.10.2011

Trưa 2-10, chúng tôi thuê xe ôm mới tới được khu vực đê bao bị bể hôm 27-9 ở xã Ô Long Vĩ, huyện Châu Thành, tỉnh An Giang vì cách đó gần 10 cây số chỗ ấp Mỹ Quí, xã Mỹ Phú, một xe cạp đất đang đóng cừ tràm hộ đê làm tắc đường ôtô.

“Cứu lúa hổng được thì cứu đê”?

Tới nơi, thấy diễn ra một cảnh hộ đê khá lạ. Cánh đồng lúa vụ 3 rộng 1.500ha phía bờ tây kênh số 7 đã chìm dưới 3m nước từ sau trận vỡ đê đêm đó, giờ đây hàng chục thanh niên cùng bộ đội vẫn đang hì hục bơm cát, đóng cừ gia cố đoạn đê dài chừng 30m vốn đã được hàn lại từ sáng 28-9.

“Phải quyết liệt gia cố đê rồi bơm nước ra để cứu lúa, cứu đê” - ông Hai Điệc, chủ tịch Mặt trận Tổ quốc xã Ô Long Vĩ đang trực ở đây, giải thích. Ông cho biết tỉnh đã đưa về 35 máy bơm, quyết bơm cho hết cánh đồng nước lũ mênh mông đang mấp mé ngoài bờ bao. Trời đất! 1.500ha lúa đã bị ngập năm ngày rồi, làm sao bơm cho cạn biển nước kia để xả ra kênh số 7 cũng đang ngập lụt!

Ông Hai Điệc nói: “Cứu lúa hổng được thì cứu đê”. Đi cùng mọi người bữa đó, tiến sĩ Dương Văn Ni, chuyên gia về môi trường ở Đại học Cần Thơ, nói: “Để nước như vậy đê vững hơn vì nước không chảy. Còn lúa chết rồi, cứu sao được”.

Ông Hai Điệc tỏ ra tiếc 40 công lúa vụ 3 sắp làm đòng. Anh Năm Vững, chạy xe ôm, nói thêm: “Tôi không có đất, thuê bảy công ở đây hết 3 triệu đồng để làm ba vụ lúa. Vụ này mất đứt 2,7 triệu đồng rồi”.

Sáng bữa đó, chúng tôi gọi điện hỏi tình hình lũ lụt trong tỉnh, ông Huỳnh Thế Năng, phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang, cho biết đến ngày 2-10 tỉnh đã chi 80 tỉ đồng cứu hộ lũ lụt. Trung ương cũng hứa sẽ chi tiếp 60 tỉ đồng. Cả tỉnh đã bị thiệt hại hơn 400 tỉ đồng, trong đó gần 4.000ha lúa vụ 3 bị chết.

Ông Năng nói theo chủ trương của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, năm nay An Giang làm được 144.000ha vụ 3, trong đó có 131.000ha lúa, tăng 15.000ha so với năm rồi. Với cả ĐBSCL, ông Năng tính sơ năm nay làm được hơn 500.000ha lúa vụ 3, tăng hơn 100.000ha. Đi kèm với lúa và hoa màu vụ 3 phải tăng kinh phí đầu tư làm đê bao khép kín cho từng vùng, nhưng chưa ai tính ra con số chi phí này.

Chúng tôi hỏi sao chưa nghe ai nói về chủ trương của bộ hồi đầu năm phải mở rộng diện tích lúa vụ 3 để cố kiếm thêm 1 triệu tấn lúa năm 2011 trong khi không dự báo được lũ lụt lớn như vầy, ông Năng nói: “Cái này chắc sẽ phải có cuộc họp riêng”.

Trước đó, chúng tôi đã đi từ Cần Thơ qua Cao Lãnh, Tam Nông rồi vòng xuống Tân Hồng, Hồng Ngự của Đồng Tháp để qua phà vào đất Tân Châu và Châu Đốc của An Giang. Khác với nỗi lo bị ngập vì xem tivi thấy chiếu cảnh lũ lụt đang tàn phá dữ quá, ôtô 15 chỗ vẫn khô ráo thẳng đường. Cũng không thấy cảnh dân tình biến động, còn giá cả như ngày thường.

Xóm lưới Thơm Rơm (Ô Môn, Cần Thơ) trưa ngày 2-10-2011

Tuy đã 10 năm vắng lũ lụt nhưng bà con vẫn còn nhớ mùa lũ năm 2000. Hôm 1-10, nhiều người nói mực nước còn thấp hơn năm đó chừng hai tấc. Nơi nào không làm lúa vụ 3 thì nước trắng đồng, nơi nào làm vụ 3 thì một bên mênh mông nước, một bên mênh mông lúa xanh rì nằm thấp dưới mặt đê chừng 3m. Chỗ nào có nhiều đê bao khép kín dễ tạo ra dòng chảy mạnh.

Gia đình chị Trần Thị Nở (Tân Hồng, Đồng Tháp)
với cá đồng đánh được trưa ngày 1-10-2011 trong cánh đồng nước lụt

Nếu đê yếu bị bể, nước tràn đồng, lập tức có hàng trăm bộ đội và nhiều lực lượng xung kích cùng với sà lan, xáng cạp, cừ tràm, bao cát... được điều tới vá đê, khẩn trương và quyết liệt không thua cảnh hộ đê ở Ô Long Vĩ. Ở Đồng Tháp, đến ngày 3-10 có gần 1.700ha lúa vụ 3 và khoảng 2.000ha hoa màu trong đê bao bị chết vì ngập. Cả tỉnh bị thiệt hại hơn 300 tỉ đồng và đã chi cả trăm tỉ đồng để cứu hộ.

Tại bờ bao bị vỡ hôm 27-9, cánh đồng lúa vụ 3 rộng 1.500ha
ở xã Ô Long Vĩ (Châu Phú, An Giang) chìm dưới 3m nước

Quá ngưỡng có thể phải trả giá

Vấn đề được đặt ra là có nên bao đê triệt để làm vụ 3 như vậy hay không? Trong chuyến khảo sát lũ lụt này, ngoài tiến sĩ Dương Văn Ni còn có tiến sĩ Lê Anh Tuấn, chuyên gia về biến đổi khí hậu ở Đại học Cần Thơ và thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia về đất ngập nước thuộc Quỹ Bảo vệ động vật hoang dã quốc tế.

Dọc đường, mọi người tranh thủ thảo luận với nông dân. Ông Tư Tài, xã Tân Mỹ, huyện Thanh Bình, nói: “Tôi làm 10 công hai vụ đông xuân và hè thu ăn chắc, còn vụ thu đông tôi nghỉ, để nước tràn đồng có lợi hơn”. Ông Năm Thiên, ấp An Tài, xã An Phước, huyện Tân Hồng, nói: “Năm nay tôi làm 30 công vụ đông xuân và hè thu, lúa trúng giá lời 90 triệu đồng nhưng tôi bỏ vụ 3, nghỉ cho khỏe”.

Trẻ em bắt cá ở đê Ô Long Vĩ (An Giang) trưa 2-10-2011

Lý do bỏ vì ông tính bảy năm rồi làm ba vụ lúa trong vùng bao đê, riêng lượng phân bón đã tăng tới 30%, chưa tính những chi phí khác mà đất không được hưởng phù sa. Ông nói nếu không bị ngập lụt mà lúa vẫn được giá như năm nay thì lời một công cũng được 2,5 triệu đồng, còn nếu thất giá như năm rồi, một công chỉ kiếm được nửa triệu đồng, có khi huề vốn. “Tại nông dân ở đây hổng có gì làm nên phải bấu vào lúa mà làm vậy thôi” - ông Năm Thiên nói.

Bên An Giang, ông Nguyễn Hiền Đức - chủ tịch UBND xã Mỹ Phú, huyện Châu Phú, làm 30 công trong vùng bao đê sản xuất ba vụ lúa mỗi năm - nói: “Nếu không làm thêm vụ 3 như vầy thì sang vụ đông xuân tình hình sâu bệnh giảm mà độ phì của đất cũng bảo đảm hơn”. Ông đề nghị: “Dù đã quy hoạch làm ba vụ nhưng nếu sau ba năm cho xả lũ một lần vẫn tốt hơn”.
Tiến sĩ Lê Anh Tuấn cho rằng làm đê bao có lợi cho vùng này mà có hại cho vùng khác về kinh tế, môi trường thì coi như có hại cho toàn cục. Theo ông, chỉ nên làm vụ 3 ở những vùng gò cao, không ngập sâu như ở vùng Đồng Tháp Mười và tứ giác Long Xuyên. Ông Tuấn cho biết sản xuất lương thực ở ĐBSCL đã tới ngưỡng, nếu phát triển nữa sẽ phải trả giá, thí dụ như làm thêm vụ 3 thì phải trả giá như hiện nay.

Ông Dương Văn Ni cho rằng 1,5 triệu ha vùng ngập sâu 2m của Đồng Tháp Mười và tứ giác Long Xuyên như là hai túi chứa nước của cả vùng ĐBSCL trong mùa lũ lụt và điều tiết nước trong mùa khô. Nếu vì tăng diện tích lúa mà phải bao đê ngăn lũ sẽ phá vỡ hệ thống điều tiết tự nhiên này, tác hại không thể lường hết được.

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện tính một danh sách dài những chi phí tiềm năng trong sản xuất lúa vụ 3: chi phí đầu tư xây dựng và duy tu đê; chi phí nhân lực, tài lực, vật lực cứu đê, cứu lúa; thiệt hại của những diện tích không cứu kịp; đất và con người không được nghỉ ngơi để hồi sức; phù sa không vào đồng được, mất nguồn dinh dưỡng tự nhiên, sau một thời gian đất sẽ bị kiệt dinh dưỡng và chi phí sản xuất sẽ tăng; giảm diện tích nhận nước vào đồng, làm nước chảy xiết hơn trong kênh mương dẫn đến sạt lở và tăng ngập ở những nơi khác, kể cả những thành phố, làng mạc ở phía hạ lưu; chi phí chống sạt lở và các biện pháp bảo đảm an toàn tài sản, tính mạng con người; tăng chi phí nạo vét cửa sông Mekong phục vụ giao thông thủy do phù sa thay vì bồi lắng trên đồng thì bị trôi xuống vùng cửa sông; mất nguồn cá và tài nguyên thiên nhiên, sinh kế mùa lũ; nước thoát ra biển nhanh hơn trong mùa lũ, gây xâm nhập mặn sâu hơn trong mùa khô.

Rồi ông đề nghị: “Cần phải giải bài toán chi phí - lợi ích của việc canh tác lúa vụ 3 trong mùa lũ để xem giữa tổng lợi ích và tổng chi phí cái nào lớn hơn”.

Lúa ma ở Tràm Chim mùa lụt 2011

Những cánh đồng lúa ma

Bữa ở Tam Nông, chúng tôi đã chạy vỏ lãi trên cánh đồng nước lụt mênh mông của vườn quốc gia Tràm Chim để khám phá những cánh đồng lúa ma lớn nhất Đông Nam Á đang cắm rễ sâu hơn 3m nước và sắp trổ đòng. Tiến sĩ Dương Văn Ni cho biết cùng với loài cỏ năn kim là thức ăn chủ lực trong mùa khô, lúa ma là thức ăn chủ lực trong mùa lũ lụt ở vùng này của hàng trăm loài.
Ông nói lúa ma tự mọc hoang dã, năng suất rất thấp nhưng cho gạo thơm ngon. Ở Nam Mỹ, Brazil đã sản xuất gạo lúa ma đóng gói 200g bán qua Mỹ với giá 7 USD một gói, tương đương 3.500 USD/tấn!
Ông Ni chỉ những con chim trích đen đang ăn đọt lúa non và nói nếu không có lúa ma, hệ sinh thái ở đây sẽ mất cân bằng. “Nếu không có mùa lũ lụt và nếu bao đê để ngăn nước lũ thì con người và thiên nhiên ĐBSCL sẽ không thể sống hài hòa với nhau dài lâu được” - ông Ni nói.

* Bài đã đăng tên báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần ngày 7-10-2011:
http://tuoitre.vn/Tuoi-tre-cuoi-tuan/Tuoi-tre-cuoi-tuan/459486/Chuyen-lu-lut-lua-va-de-bao-o-DBSCL.html

Hè này ra Côn Đảo...

2011-06-04T16:51:00.012+07:00

Lâu nay, du khách từ ĐBSCL muốn ra Côn Đảo phải về TP.HCM đi tàu hoặc máy bay. Ngày 1-6-2011, hãng VASCO khai trương chuyến bay Cần Thơ – Côn Đảo với máy bay ATR-72 đời mới, giá vé 1,2 triệu đồng/lượt. Từ nay, chỉ sau 40 phút bay, người từ Cần Thơ đã có thể “tắm mình” trong thiên nhiên hoang sơ và chiêm nghiệm dòng lịch sử - tâm linh an tịnh ở Côn Đảo.

* Ngọc trong đá

Trong bài “Những bóng ma và biển xanh sâu thẳm” đăng ở mục Travel Asia & Australia trên Thời báo Tài chính hồi tháng 3-2011, du khách Claire Wrathall viết: “Trước 1975, Côn Đảo là một nhà giam tàn khốc của chế độ thuộc địa. Hơn 20.000 tù nhân bị giam trên hòn đảo hoang sơ này đã chết. Dù đã thành dĩ vãng, nhưng ở Côn Đảo có những hồi ức lạnh người về quá khứ dã man. Có một tấm biển đồng tưởng nhớ 914 tù nhân khổ sai đã chết khi họ xây dựng cầu tàu Côn Sơn. Hơn 350 người tù đã chết khi xây cầu Ma Thiên Lãnh gần đồn điền Sở Rẫy. Đi bộ leo dốc xuyên khu rừng nhiệt đới rậm rạp, bạn sẽ đến nơi được phát quang để giam cầm và nghiền nát tù nhân. Sau đó là tổ hợp 11 nhà giam, cái lâu nhất do người Pháp xây từ năm 1862, và 4 trong số đó giờ là bảo tàng chứng tích cho những điều kinh hoàng ở đây. Địa ngục trần gian - cụm từ này không phải là nói quá”. Đó là cái nhìn của một người nước ngoài trong số hàng trăm du khách ngoại quốc đang đến với Côn Đảo.

Cây bàng ở Côn Đảo

Tới Côn Đảo mùa hè này, nếu không thích tự khám phá, bạn có thể được người hướng dẫn du lịch đưa đi thăm hết thảy những di tích lịch sử ấy - trong tiếng ve ngân vang khắp núi rừng, dưới bóng râm của những tàng cây bàng cổ thụ trăm tuổi đang đứng trầm tư giữa những chòm bằng lăng tím trẻ trung rực rỡ. Và khi đến viếng nghĩa trang Hàng Dương, thắp nén nhang nơi mộ chị Võ Thị Sáu đang yên nghỉ bên hàng nghìn chiến sĩ cách mạng dưới bóng núi chập chùng, chắc hẳn bạn sẽ có những phút giây vô cùng xúc động, lặng lẽ và riêng tư, như câu chuyện tôi sắp kể tiếp dưới đây.

Hè năm ngoái, một doanh nhân 28 tuổi ở TP.HCM đi Côn Đảo về đã viết một bài tạp bút đăng ở tạp chí Văn hóa Phật giáo. Tôi nhớ đoạn bạn ấy cảm nhận về lịch sử Côn Đảo như là nhìn thấy ngọc ở trong đá vậy: “Cảm giác bình an, hạnh phúc hiển hiện trong tim của mỗi người chúng tôi trong suốt bốn ngày ở đảo. Ngay cả giữa cái bí hiểm, rờn rợn trong không khí tâm linh của những dãy nhà tù hay những dải đất nghĩa trang cũng chẳng khiến chúng tôi sợ hãi, mà chính nó còn làm cái yêu thương chớm nở cho miền đất này nằng nặng hơn. Vài giọt nước mắt len lén lăn chảy theo câu chuyện kể của cô hướng dẫn du lịch về đời sống tù ngục, về sự bất khuất, về sự thành thánh của những con người mà tôi nghĩ trái tim của họ chắc phải bằng ngọc rất sáng, về cái nghĩa của người vợ với chồng, về những tâm hồn cao thượng. Nỗi e ngại bàng bạc về ma cỏ mà lắm người ở đất liền thêu dệt đã bốc hơi đâu mất. Chỉ còn lắng đọng cái thổn thức của tình thương và sự cao quý trong những câu chuyện lịch sử nơi đây”. Vị du khách ấy còn trân trọng ví Côn Đảo như “một bậc Thiền sư”.

* Hoang sơ dân dã

Con đường nhựa duy nhất quanh co phía bờ Đông sẽ đưa bạn từ sân bay Cỏ Ống về thị trấn rồi chạy thẳng xuống Bến Đầm ở phía Nam đảo. Bờ Tây đảo không có đường và núi thường dốc, tuy vậy bạn cũng có thể lội bộ cắt rừng để đến tắm tại bãi Đầm Trầu hay bãi Ông Đụng là nơi gần như hoang sơ tuyệt đối. Cũng như ở bờ Tây, những bãi cát dài trắng phau mịn màng ở bờ Đông là nơi bơi lặn lý tưởng để phục hồi sức khỏe. Có nơi như ở bãi Đất Dốc, từ tháng 12-2010 đã mọc lên khu nghỉ dưỡng 5 sao của tập đoàn Six Senses của Thái Lan với giá phòng lên tới 790 đôla/ngày.

Bằng lăng tím ở Côn Đảo

Nếu bạn nóng lòng muốn “dạo quanh một vòng” trước khi tới tận nơi, người hướng dẫn du lịch sẽ trải tấm bản đồ Côn Đảo ra, lần lượt giới thiệu tiếp với bạn về danh lam thắng cảnh trên đảo. Ra hòn Bảy Cạnh để bơi lội, ngắm san hô, xem vích đẻ trứng trên cát, thăm ngọn hải đăng được xây từ năm 1884. Ra hòn Tài leo núi, xem khỉ, ngắm cảnh, tắm biển, lặn san hô và xem rùa lên bãi đẻ trứng. Ra hòn Trứng vào chiều tà hay bình minh, bạn sẽ say mê với cảnh từng đàn chim lớn bay quanh hòn vì đây là nơi cư trú của nhiều loài chim biển. Quay trở vô bãi Lò Vôi, nơi cảnh quan thiên nhiên thơ mộng, bạn sẽ thích thú với việc cắm trại, tắm biển khi triều lên và xem san hô khi triều xuống. Hoặc đến bãi Nhát đối diện với đỉnh Tình Yêu ở hòn Bà là nơi ban ngày nước biển xanh mênh mông một màu ngọc bích và là địa điểm tuyệt vời để chiều chiều ngồi ngắm hoàng hôn buông xuống giữa đại dương. Chỉ cần thuê một chiếc xe gắn máy với giá 120.000 đồng/ngày hoặc thuê tàu giá 2,5 triệu đồng/tua, bạn có thể thưởng ngoạn được những vẻ đẹp hoang sơ ấy của Côn Đảo.

Bãi Nhát và đỉnh Tình Yêu ở phía xa.

Bạn sẽ đặt phòng tại các nhà nghỉ như Phi Yến, Anh Đào… với giá phòng khoảng 350.000 đồng hay tại khách sạn Sài Gòn - Côn Đảo, Sea Travel, Côn Đảo Resort… với giá từ 45 đến 120 đôla/ngày. Mấy chỗ này đều có chung bãi tắm tên là An Hội dài khoảng ba cây số chạy vòng xuống vách núi phía Nam với bờ cát trắng mịn và khi bạn lội ra xa vài chục mét, nước biển trong xanh vẫn chưa ngập tới vai. Đi chơi đã quay trở về, bạn có thể ăn hải sản tươi ngon tại chính các nhà hàng nơi bạn nghỉ hoặc tại những quán ăn có tiếng như Tri Kỉ, Thu Tâm, Thu Ba, Phương Hạnh, Yến Vân… và chắc chắn bạn sẽ gọi món ốc vú nàng để thưởng thức đặc sản của riêng Côn Đảo.

Dạo chơi thị trấn một vòng, dù đi ban ngày hay ban đêm, bạn dễ nghe thấy lòng mình nhẹ nhàng thanh thản. Đường sá phong quang, ngăn nắp, cây xanh nhiều, không xả rác, không có người ăn xin. Người dân Côn Đảo hiền hòa, mến khách và hết sức dân dã; ở chợ quán không thấy ai nói thách. Đặc sản ở chợ Côn Đảo là món hạt bàng sấy khô hoặc ướp đường béo ngậy; du khách thường mua làm quà, một hủ 70.000 đồng.

Ở đầu chợ Côn Đảo có một tiệm vàng khá lớn nhưng lạ là thường không thấy có người trông coi. Hỏi ông xe ôm gần đó, ổng nói rằng, “trên đảo chẳng ai thèm trộm cướp đâu mà lo”./.

Côn Đảo gồm 16 hòn đảo; hòn lớn nhất tập trung hầu hết dân cư (khoảng 5.500 người) của quần đảo với 3 khu vực chính: Cỏ Ống ở phía Bắc, thị trấn Côn Sơn ở trung tâm và Bến Đầm ở phía Nam.

Côn Đảo cách cửa sông Hậu 83 km, cách Vũng Tàu 185 km, cách TP.HCM 230 km; nằm trong vùng biển nước sâu, trên trục đường hàng hải quốc tế, giữa ngư trường chính của cả nước.

Côn Đảo rộng 76,78 km2, chủ yếu là đồi núi (6.238 ha đồi núi, chiếm 88,4% diện tích tự nhiên); núi Thánh Giá cao nhất, 577 m.

Mỗi năm Côn Đảo đón hai mùa gió: gió mùa Đông Bắc (cuối tháng 10 đến tháng 4 năm sau) và gió mùa Tây Nam (từ đầu tháng 5 đến tháng 10). Côn Đảo có nhiệt độ ôn hòa nhất trong vùng biển ven bờ nước ta; nhiệt độ trung bình là 27,8 độ C.

Côn Đảo có Vườn Quốc gia, với 1.057 loài thực vật, 135 loài động vật rừng và 1.321 loài sinh vật biển, trong đó có nhiều loài quí hiếm như lát hoa, sóc đen Côn Đảo, bồ câu Nicoba, rùa xanh (vích), đồi mồi, dugong…

============================
Bài đã đăng tại:
http://baocantho.com.vn/?mod=detnews&catid=223&id=80923

Ta là ai?

2011-04-25T10:03:00.003+07:00

Câu hỏi đêm đêm cuộn tròn chăn gối

Khi một mình đối diện với thinh không

Ta gần nhau như trong tầm tay với

Mà mênh mông xa mấy cánh đồng

Cha mẹ sanh ta hay trời đất sanh ta

Ngày ở lại đêm ra đi biền biệt

Ta thao thức kiếm tìm điều minh triết

Thiên hạ xôn xao ta lại lạnh lùng

Ta chiêm nghiệm những nỗi buồn con gái

Những niềm vui bè bạn của con trai

Mà câu hỏi vẫn tròng trành ray rứt

Hạnh phúc khổ đau bước ngắn bước dài

Ta gởi cho nhau những lời chúc tụng

Những giấc mơ lành và giấc ngủ ngon

Và đêm đến ta mở toang lồng ngực

Lắng nghe nhau từng nhịp đập hao mòn

Ta ao ước ngày và đêm tái hợp

Quyền lực hóa thân độ lượng quay về

Ta mong muốn âm và dương hòa hợp

Vạn vật sinh sôi hoa trái bộn bề

Đã sanh ra làm con người trần thế

Sống chan hòa với trời đất cỏ cây

Xin nhẹ nhàng làm con người nhập thế

Chia sẻ cùng nhau cuộc sống vơi đầy

Thứ bảy, 23/04/2011 20 giờ 57

Đại học Cần Thơ: nơi đào tạo nguồn nhân lực chính cho ĐBSCL

2011-04-04T09:48:00.008+07:00

(TBKTSG Online) -

Trường Đại học Cần Thơ vừa tròn 45 tuổi. Theo GS.TS Bùi Văn Ga, Thứ trưởng Bộ Giáo dục & đào tạo, đây là nơi giữ vai trò nòng cốt trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho vùng ĐBSCL. Dịp này, TBKTSG Online đã phỏng vấn PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Hiệu trưởng Đại học Cần Thơ…

* Thưa ông, Viện Đại học Cần Thơ ra đời ngày 31-3-1966 và chỉ tồn tại đến năm 1975?

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn: Lúc đó, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có khoảng 5 triệu người, chiếm 40% dân số miền Nam Việt Nam, nhưng trong hoàn cảnh thiếu thốn về vật chất, khó khăn về phương tiện đi lại nên các cô tú, cậu tú của vùng đất này không mấy ai có đủ điều kiện để lên Sài Gòn học đại học. Sau nhiều cuộc vận động của nhân sĩ, trí thức và các tầng lớp nhân dân trong vùng, Viện Đại học Cần Thơ mới được thành lập.

Dù Viện Đại học Cần Thơ chỉ hoạt động đến năm 1975, nhưng Viện đã thành công trong việc mở ra một hướng đi mới trong lịch sử giáo dục ở ĐBSCL; đào tạo được nhiều cán bộ, trí thức có trình độ cử nhân, kỹ sư, cung cấp nguồn nhân lực chuyên môn chất lượng cao cho sự phát triển của vùng ĐBSCL.

Từ sau khi đổi thành Trường Đại học Cần Thơ thì trường phải đối mặt với cảnh nghèo nàn tụt hậu thời hậu chiến. Trường xoay xở ra sao để đi lên?

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn: Phải nói là lúc đó trường đã đối mặt với muôn vàn khó khăn. Giáo dục ở ĐBSCL tụt hậu nhiều so với các vùng khác, cơ sở vật chất rất nghèo nàn; phòng học bằng tre lá, khuôn viên chủ yếu là đồng hoang, đường sá lầy lội, không có nhà tập thể cho giáo viên và kí túc xá cho sinh viên. Nhưng thuận lợi rất lớn là trường được chính quyền địa phương và nhân dân trong vùng ủng hộ. Được lực lượng thầy cô tại chỗ “kiên trì bám trụ”. Được Bộ Giáo dục và Chính phủ hỗ trợ. Đặc biệt là có sự chi viện nguồn nhân lực từ trung ương và các trường đại học phía Bắc, trong đó có lực lượng cán bộ miền Nam tập kết trở về. Còn nhớ lúc ấy, rất nhiều giảng viên trẻ từ Đại học Vinh, Đại học Nông nghiệp I Hà Nội, Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Thủy Lợi Hà Nội... đã tình nguyện xa quê hương vô Nam hỗ trợ cho Đại học Cần Thơ. Đây là cơ sở để thầy trò Đại học Cần Thơ từng bước vượt qua khó khăn để xây dựng và phát triển trường thành một trường đại học đa ngành, đa lãnh vực và là cơ sở đào tạo, nghiên cứu khoa học trọng điểm của Nhà nước ở ĐBSCL như hiện nay.

* GS.TS Bùi Văn Ga, Thứ trưởng Bộ Giáo dục & đào tạo, nói rằng Đại học Cần Thơ bây giờ là trường đi đầu trong đào tạo gắn với nghiên cứu khoa học để phục vụ ĐBSCL. Ông có thể nói cụ thể hơn hoạt động này?

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn: Nói gọn lại là trường luôn cố gắng cải tiến năng lực giảng dạy, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ phuc vụ sản xuất; không ngừng phát triển cơ sở vật chất, mở rộng qui mô và đa dạng hoá chương trình đào tạo, mở rộng phạm vi hoạt động, nâng cao uy tín và vươn mình rai với các trường đại học trong khu vực và trên thế giới.

“Đặc sản” của Đại học Cần Thơ là “Học đi đôi với hành, nghiên cứu khoa học gắn liền với sản xuất và đời sống”. Thầy và trò không chỉ dạy và học trong khuôn viên trường mà còn dạy và học trên đồng ruộng, ở nhà máy, xí nghiệp, công trường; cùng ăn, cùng ở, cùng làm với nông dân, làm thí nghiệm ngay trên đất nông dân để nhân nhanh một giống mới, một kỹ thuật canh tác mới. Hình ảnh thầy và trò Trường Đại học Cần Thơ với dụng cụ thí nghiệm hay tài liệu khuyến nông, đã từ lâu quen thuộc với nông dân và cộng đồng xa xôi, hẻo lánh.

Đại học Cần Thơ đã đào tạo hơn 93.000 cử nhân, kỹ sư, bác sĩ, thạc sĩ, tiến sĩ. Nhiều người trong số họ đã trở thành các cán bộ khoa học đầu ngành, các nhà quản lý, nhà sản xuất và kinh doanh giỏi tại các tỉnh thành trong khu vực và cả nước.

Từ năm 1995, trường đã chủ động phối hợp và liên kết với các trường trong và ngoài nước phát triển đào tạo sau đại học. Đến nay, trường đã tổ chức được 17 khóa đào tạo sau đại học gồm 40 ngành, chuyên ngành với 2.147 học viên cao học và nghiên cứu sinh đã tốt nghiệp ra trường.

Chương trình Phát triển nguồn lực cho các tỉnh ĐBSCL (Chương trình Mekong-1000) do Đại học Cần Thơ khởi xướng và đảm trách đang tiến khá tốt. Đây là bước đột phá trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ĐBSCL. Hiện tại, Chương trình Mekong 1000 đã có hơn 500 ứng viên được các tỉnh ĐBSCL tuyển chọn để đưa đi đào tạo thạc sĩ và tiến sĩ ở nước ngoài.

Từ năm 2007, trường đã áp dụng học chế tín chỉ. Trường cũng đã tham gia Mạng lưới Đại học Đông Nam Á (ASEAN University Network - AUN), đã tổ chức đánh giá 12 chương trình đào tạo năm 2009 theo tiêu chuẩn AUN, 16 chương trình năm 2010 và đang triển khai đánh giá tiếp 12 chương trình đào tạo trong năm 2011.

Trong nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ của trường, phải nhắc tới nhiều giống cây con mới, những biện pháp canh tác, những ứng dụng khoa học kỹ thuật đã đi vào đời sống và sản xuất trong vùng. Nổi bật là Chương trình nghiên cứu tôm - artémia đã cải thiện được đời sống người dân nghèo ven biển Sóc Trăng và Bạc Liêu. Hay chương trình nghiên cứu cây lúa và hệ thống canh tác, đã lai tạo và tuyển chọn giống lúa kháng rầy, năng suất cao và các hệ thống canh tác thích hợp góp phần xóa đói, giảm nghèo và tăng sản lượng xuất khẩu lúa gạo trong vùng. Riêng các chương trình nghiên cứu quy trình sản xuất và nuôi các giống cá tra, cá basa, tôm càng xanh… đã mang lại lợi ích thiết thực cho người nông dân, góp phần đưa sản lượng xuất khẩu thủy sản của ĐBSCL đứng đầu cả nước.

Sinh viên Đại học Cần Thơ với Chương trình Mê-kông.

* Riêng lĩnh vực hợp tác quốc tế, ông đánh giá ra sao?

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn: Trong hợp tác quốc tế, Đại học Cần Thơ đã quan hệ với hơn 150 viện, trường và tổ chức quốc tế. Trường đã tranh thủ được một số dự án lớn như chương trình “Nâng cấp Khoa Nông nghiệp” từ viện trợ của Chính phủ Nhật Bản (khoảng 23 triệu đô la Mỹ); chương trình MHO của Chính phủ Hà Lan (khoảng 19 triệu đô la Mỹ); chương trình VLIR của Chính phủ Bỉ (khoảng 18 triệu đô la Mỹ); chương trình Trung tâm Học liệu của Tổ chức Atlantic Philanthropy (thông qua ĐH RMIT, khoảng 8 triệu đô la Mỹ).

Đại học Cần Thơ cũng đã tham gia dự án của Chính phủ Việt Nam giúp đỡ nước Lào trong Chương trình Phát triển nông thôn Lào, đạt được thành quả cao. Ngoài ra, trường đang tiếp tục tiến hành một số dự án quan trọng khác như: Dự án Giáo dục Đại học, Dự án Trung Tâm Học Liệu (hợp tác với ĐH Hawaii, Mỹ), Dự án NPT (Netherlands Post-secondary Training).

* Tới đây, làm sao để Đại Cần Thơ thực hiện được chiến lược “đào tạo chất lượng + nghiên cứu khoa học tiến tiến” như xác định của Bộ Giáo dục & đào tạo?

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn: Chúng tôi đang thực hiện đề án Quy hoạch phát triển Trường Đại học Cần Thơ đến năm 2020. Có thể nói như vị đại diện Bộ Giáo dục & đào tạo đã nhấn mạnh tại lễ kỉ niệm 45 năm thành lập trường, là Đại học Cần Thơ phải giữ vai trò nòng cốt trong đào tạo nguồn nhân lực cho vùng ĐBSCL; là một trường đa ngành, đa lĩnh vực, kết hợp nghiên cứu khoa học với phục vụ phát triển kinh tế xã hội ĐBSCL; đi đầu trong hợp tác quốc tế; là đầu mối giao lưu giữa ĐBSCL với thế giới về giáo dục đào tạo và nghiên cứu khoa học và phải hỗ trợ được các trường đại học ở ĐBSCL cùng phát triển.

Chúng tôi hiểu rằng mình cần phải nỗ lực rất nhiều để có thể vươn xa trong sự nghiệp giáo dục đào tạo, trong nền kinh tế tri thức và trong quá trình hội nhập quốc tế. Bên cạnh sự nỗ lực của mình, trường Đại học Cần Thơ còn cần rất nhiều sự hỗ trợ từ Chính phủ, từ Bộ Giáo dục & đào tạo, từ các bộ, ban, ngành trung ương và của các địa phương trong vùng, của các viện, trường, của các cơ quan, doanh nghiệp, và của bạn bè quốc tế.

Đại học Cần Thơ hiện có 12 khoa, 3 viện và 4 trung tâm với 45.800 sinh viên đang học. Thế mạnh của trường là các khoa nông nghiệp & sinh học ứng dụng; thủy sản; công nghệ; công nghệ thông tin & truyền thông; môi trường & tài nguyên thiên nhiên; sư phạm; kinh tế & quản trị kinh doanh và viện nghiên cứu & phát triển công nghệ sinh học; viện nghiên cứu & phát triển ĐBSCL; viện nghiên cứu biến đổi khí hậu.
Đội ngũ cán bộ, viên chức và lao động của trường là 1.958 người. Riêng cán bộ giảng dạy có 1.086 người, trong đó có có 2 giáo sư, 49 phó giáo sư, 181 giảng viên có trình độ tiến sĩ, 205 giảng viên chính, 830 giảng viên; có 756/1.086 giảng viên có trình độ sau đại học, đạt tỷ lệ 70%.

http://www.thesaigontimes.vn/Home/xahoi/doisong/51055/DH-Can-Tho-noi-dao-tao-nguon-nhan-luc-chinh-cho-DBSCL.html

Đập Xayabury là mở đầu những tác hại khó lường cho đồng bằng Sông Cửu Long

2011-03-07T10:11:00.009+07:00

Hai nước ở vùng hạ lưu sông Mekong có kế hoạch xây dựng 12 đập thủy điện trên dòng chính Mekong. Ngày 22-9-2010, Lào đã chính thức thông báo về dự án đập Xayabury, đập đầu tiên trong số 12 đập này. Một cuộc tham vấn cấp địa phương đã được tổ chức tại Cần Thơ ngày 14-1-2011 và cuộc tham vấn cấp quốc gia đã được tổ chức ngày 22-2 tại Hạ Long. TBKTSG đã có cuộc trao đổi với Thạc sĩ NGUYỄN HỮU THIỆN, thành viên của nhóm chuyên gia tư vấn thực hiện nghiên cứu “Đánh giá môi trường chiến lược 12 đập trên dòng chính sông Mekong”, về vấn đề này…

TBKTSG: Việc Lào thông báo ý định xây đập Xayabury có tác động như thế nào trong hệ thống 12 đập trên dòng Mekong?

- Thạc sĩ NGUYỄN HỮU THIỆN: Báo cáo Đánh giá môi trường chiến lược 12 dập trên dòng chính sông Mekong nhấn mạnh rằng đối với vùng hạ lưu sông Mekong, chỉ một đập thủy điện dòng chính cũng sẽ tạo ra những sự thay đổi vĩnh viễn và không phục hồi được đối với cả hệ thống.

Hơn nữa, vì có tất cả 12 đập được dự kiến, khi đánh giá tác động thì không nên và không thể tách từng đập ra kiểu như tách từng cây đũa trong bó đũa, mà phải xem xét Xayabury trong bối cảnh chung của 12 đập.

Hiện nay Lào đang có kế hoạch xây 10 đập thủy điện trên dòng chính Mekong và Campuchia xây 2 đập. Như vậy không phải Lào chỉ muốn xây một đập Xayabury và sẽ dừng lại. Nếu đập Xayabury được thông qua lần này thì sẽ trở thành tiền lệ cho các đập khác.

TBKTSG: Trong các đập thủy điện này, lợi ích thuộc về ai?

- Theo tính toán của báo cáo này, Lào sẽ hưởng 70% lợi ích, Campuchia và Thái Lan mỗi nước khoảng 11-12%, và Việt Nam được 5% trong tổng lợi ích kinh tế của 12 đập này.

TBKTSG: Nếu tất cả 12 đập này đựơc xây, tổn thất đối với ĐBSCL sẽ ra sao?

- Danh sách những rủi ro tổn thất của ĐBSCL rất dài và chưa có rủi ro nào được định lượng đúng cả. Một vài ví dụ của những rủi ro tổn thất bao gồm tổn thất cá trắng là nguồn thức ăn của con người, để nuôi thủy sản, dinh dưỡng cho hệ sinh thái, thức ăn của cá đen; tổn thất cá đen ăn cá trắng để tồn tại; tổn thất đa dạng sinh học vì chim, cò, rùa, rắn cần ăn cá; tổn thất về năng suất nông nghiệp vì thiếu nguồn phân bón tự nhiên từ phù sa; tổn thất thủy sản biển vì thiếu dinh dưỡng sông Mekong đưa ra hàng năm; sự sụt lún của đồng bằng vì thiếu phù sa; gia tăng sạt lở bờ sông; và tổn thất dây chuyền lên công nghiệp và dịch vụ như chế biến, vận chuyển, buôn bán nông sản và thủy sản.

TBKTSG: Báo cáo này đã kiến nghị hoãn quyết định xây dựng các đập trên dòng chính trong vòng 10 năm?

- Đúng vậy, và xin lưu ý đây là kiến nghị hoãn quyết định, chứ không phải kiến nghị hoãn việc xây, có nghĩa là sau 10 năm thì sẽ xem xét lại quyết định có xây hay không xây. Đối với lưu vực Mekong, những cân nhắc quan trọng cần phải tính đến là: Thứ nhất, dòng sông Mekong chảy tự do kết nối 4 quốc gia ở vùng hạ lưu có vai trò rất quan trọng về mặt kinh tế, xã hội, văn hóa, và sinh thái. Thứ hai, thậm chí khi chưa có các đập này thì hệ tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên trong khu vực đã đang chịu áp lực ngày càng gia tăng. Thứ ba, các tác động tiềm năng của các đập này rất nghiêm trọng và vươn xa về mặt địa lý và còn rất nhiều điều chưa chắc chắn về các dự án dòng chính này. Thứ tư, cần có một phương pháp tiếp cận mới đối với phát triển sông Mekong phù hợp hơn đối với nhu cầu của các quốc gia và các cộng đồng trong lưu vực trong thế kỷ 21.

Trong đó nhóm chuyên gia đã nhấn mạnh rằng “Dòng chính Mekong không bao giờ nên được dùng làm thí nghiệm dù là để chứng minh hay bác bỏ các công nghệ thủy điện đắp đặp chắn ngang sông”.

TBKTSG: Hiện nay có quan điểm cho rằng nếu Việt Nam không tham gia đầu tư thì bỏ mất cơ hội trong khi các nước khác cũng sẽ đầu tư xây đập. Ý kiến của ông thế nào?

- Về cơ hội đầu tư và lợi ích đầu tư thì không đáng gì so với những tổn thất mà ĐBSCL sẽ phải gánh chịu. Nếu Việt Nam vì lợi ích nhỏ của việc đầu tư thì câu chuyện sẽ chấm dứt và chúng ta không còn nói được gì về tác động của thượng nguồn đối với ĐSBCL và sau này cũng không thể bàn đến chuyện đền bù thiệt hại.

TBKTSG: Nhưng các đập này được xây dựng trong lãnh thổ của các nước khác, thì Việt Nam có thể làm gì để gây ảnh hưởng đến quyết định có đắp đập hay không?

- Thật ra “quả bóng” đang nằm trong chân 2 nước là Thái Lan và Việt Nam vì 12 đập này được thiết kế để bán 90% sản lượng điện sang Thái Lan và Việt Nam, chỉ 10% là để cho sử dụng nội địa ở Lào và Campuchia. Nếu Thái Lan và Việt Nam không mua điện từ các đập này thì các đập này khó có thể khả thi vì làm ra điện thì bán cho ai.

Chúng ta lưu ý rằng nguồn đầu tư cho 12 đập này chủ yếu là từ các nhà đầu tư tư nhân. Báo cáo này nói rõ rằng Lào và Campuchia sẽ không có khả năng xây dựng các đập này nếu không có các nhà đầu tư tư nhân. Các nhà đầu tư tư nhân thì đầu tư vì lợi nhuận, nếu không có thị trường bán điện thì họ chắc chắn không đầu tư.

TBKTSG: Nhưng Việt Nam đang thiếu điện trầm trọng, thì vẫn cần mua điện từ các đập này?

- Báo cáo đã nêu rõ, nếu Thái Lan và Việt Nam mua được 90% điện từ 12 đập này thì tính đến năm 2025 lượng điện đó cũng chỉ đáp ứng được 4,4% nhu cầu của Việt Nam. Nếu cân nhắc những thiệt hại to lớn đối với vựa lúa lớn nhất của mình, thì Việt Nam không nên xem nguồn điện từ các đập này là quan trọng trong chiến lược an ninh năng lượng.

TBKTSG: Trong trường hợp các đập này vẫn được xây, thì đối với ĐBSCL có thể có những biện pháp thích nghi nào?

- Nếu trong trường hợp các đập này vẫn được xây dựng thì đối với ĐBSCL có thể nói rằng đây là một trong những mối đe dọa lớn nhất. Mọi mặt của đời sống ĐBSCL, một vùng sông nước trù phú do chính dòng sông mẹ Mekong tạo ra và nuôi dưỡng hàng ngàn năm nay sẽ bị thay đổi, cả về môi trường, kinh tế, xã hội và văn hóa.

Tốt nhất là các đập này không nên được xây. Còn nếu các đập này vẫn được xây thì biện pháp thích nghi nào cũng khó, hoặc là không khả thi, hoặc là quá đắt cho ĐBSCL, vì ba lí do:

Thứ nhất là danh sách các rủi ro tổn thất rất dài và chưa có rủi ro nào được hiểu tường tận và định lượng được cả.

Thứ hai là không phải tổn thất nào cũng có thể khắc phục được. Giảm phù sa thì có thể tăng lượng phân bón để duy trì năng suất, nhưng cũng chỉ đến một lúc nào đó mà thôi. Trong mấy thập kỷ vừa qua, theo Tiến sĩ Lê Phát Quới (Viện Tài nguyên & môi trường TP.HCM), vùng trù phú nhất của ĐBSCL là vùng đất xám gần sông Mekong cũng đã có dấu hiệu biến thành đất xám bạc màu do sử dụng thâm canh vượt mức phù sa bồi đắp. Bây giờ lại thiếu phù sa thì đất sẽ bạc màu nhanh hơn. Số liệu của Thạc sĩ Dương Văn Nhã ở Đại học An Giang so sánh năng suất lúa trong đê bao (ít phù sa) và ngoài đê bao (nhiều phù sa) ở An Giang cho thấy, ngoài đê năng suất lúa ổn định ở mức 5,86-6,74 tấn/héccta trong khi trong đê bao do thiếu phù sa thì chỉ đạt 5,28 tấn/héc ta mặc dù phân bón sử dụng nhiều hơn đến 131-134 kilôgam/hécta. Vậy phân bón không thể thay thế phù sa được. Mà tăng sử dụng phân bón còn gây ra muôn vàn hệ lụy môi trường khác như gây ô nhiễm nước.

Thủy sản nuôi cũng không thể dùng làm biện pháp thay thế thủy sản tự nhiên được bởi vì thủy sản nuôi phụ thuộc vào thủy sản tự nhiên, bột cám, bột cá biển để làm thức ăn và tất cả những thứ này đều phụ thuộc vào phù sa sông Mekong. Khi thiếu phù sa thì sản lượng thủy sản biển vùng ĐBSCL cũng sẽ suy giảm. Ta có thể nhìn sang Australia làm ví dụ. Australia có bờ biển dài 31.218 ki lô mét và một vùng biển rộng 16 triệu ki lô mét vuông, nhưng không đứng nổi hàng top 50 về sản lượng thủy sản quốc gia trên thế giới, là vì giữa lục địa Australia là sa mạc, dòng chảy nghèo dinh dưỡng, nên biển Australia cũng là “biển sa mạc”, năng suất thủy sinh thấp. Nếu dòng chảy song Mekong không tiếp tục mang phù sa ra biển, thì vùng biển ĐBSCL có thể là “biển sa mạc” trong tương lai.

Thứ ba, ngoài tác động của các đập thủy điện thì ĐBSCL lại là một trong 5 nơi được xác định là sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu. Đối phó với riêng biến đổi khí hậu thôi đã là vất vả và tốn kém lắm rồi.

TBKTSG: Vậy có thể tính tới chuyện chia sẻ lợi ích hay đền bù thiệt hại không?

- Trên thế giới cũng có những thí dụ về những cơ chế thành công trong những điều kiện cụ thể nào đó trong việc chia sẻ lợi ích hoặc đền bù thiệt hại do thủy điện gây ra. Tuy nhiên, trong trường hợp thủy điện Mekong, xem ra vấn đề sẽ rất phức tạp. Sự thành công của một cơ chế chia sẻ lợi ích hay đền bù thiệt hại phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, bao gồm việc tính toán ai bị thiệt hại, thiệt hại bao nhiêu, ai gây ra thiệt hại, gây ra bao nhiêu, và trong việc tổ chức thực hiện đền bù hay chia sẻ lợi ích thì phải có năng lực quản lý, hành chính, kỹ thuật, thể chế ở tất cả các cấp từ địa phương đến quốc gia và khu vực để đảm bảo được sự minh bạch, công bằng, và hiệu quả.

Thiệt hại do các đập Mekong gây ra là trên một vùng rộng lớn, xuyên biên giới, ảnh hưởng hàng chục triệu người và thiệt hại đối với mỗi người hay mỗi ngành là khác nhau. Một nông dân bị giảm năng suất lúa hay tăng chi phí sản xuất do giảm phù sa sẽ bị thiệt hại khác với, ví dụ, một cơ sở chế tạo nước mắm khi nguồn cá biển bị giảm sút do thiếu phù sa sông Mekong đưa ra. Vậy làm sao tính toán cho công bằng và làm sao đảm bảo tiền thiệt hại sẽ đến từng người bị thiệt hại? Trong số 12 đập này thì mỗi đập gây thiệt hại là bao nhiêu và nhà đầu tư nào phải chi trả đền bù bao nhiêu?

Ngoài ra muốn tính toán đuợc thiệt hại thì phải đo số liệu nền (baseline) ngay từ bây giờ trước khi các đập được xây dựng. Ví dụ, cần phải biết năng suất lúa hiện nay là bao nhiêu, thu nhập nông dân hiện nay bao nhiêu, tiêu thụ cá bình quân đầu người là bao nhiêu, các cảng vận chuyển lúa hàng năm bao nhiêu, sản xuất nước mắm hàng năm bao nhiêu… Sau đó phải có hệ thống quan trắc, theo dõi tác động trong quá trình xây các đập và vận hành các đập, và còn phải loại trừ tất cả các yếu tố ảnh hưởng khác như thời tiết, kinh tế thế giới,v.v thì mới tính ra được những con số thiệt hại.

Với tất cả những vấn đề này thì xem ra việc đền bù thiệt hại là khó có thể thực hiện được và việc đền bù hay chia sẻ lợi ích xuyên biên giới lại càng khó hơn.

Bài đã đăng tại:
http://www.thesaigontimes.vn/Home/xahoi/sukien/49002/Dap-Xayabury-la-mo-dau-nhung-tac-hai-kho-luong-cho-DBSCL.html

Giao ban cây lúa

2011-02-23T12:08:00.004+07:00

4 đời Viện trưởng Viện lúa ĐBSCL

Lê Văn Bảnh – Bùi Bá Bổng – Nguyễn Văn Luật – Bùi chí Bửu

Mở đầu hội nghị giao ban về sản xuất lúa năm 2011 tại Viện Lúa ĐBSCL mới đây, trên ghế chủ tọa, PGS.TS Bùi Bá Bổng – Thứ trưởng Bộ NN & PTNN, nói vui: “Đây là lần đầu tiên Viện Lúa họp mặt đủ bốn đời viện trưởng. Đầu năm mới như vậy chắc là Viện Lúa phát tài rồi”. Cả hội trường hơn hai trăm người, hầu hết là những nhà khoa học và cán bộ quản lý nông nghiệp khắp ĐBSCL và từ nhiều viện, trường từ TP.HCM về, vỗ tay ầm ầm. Lúc đó mọi người mới nhìn quanh hội trường và thấy bốn ông viện trưởng mỗi ông ngồi mỗi nơi. GS.TS Nguyễn Văn Luật - Viện trưởng đầu tiên giờ đã nghỉ hưu, GS.TS Bùi Chí Bửu - Viện trưởng đời thứ ba sau anh Bổng, hiện là Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật nông nghiệp miền Nam và TS Lê Văn Bảnh - đương kim Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL.

Trước khi vào hội trường, mọi người đã kéo nhau đi tham quan một vòng Viện Lúa và xem xét những trà lúa đông xuân đang chín rộ. Dường như ai cũng hi vọng về cây lúa năm nay. Không thấy ai nói ra, nhưng đi ngang các phòng thí nghiệm trong Viện Lúa, có người tự dưng nghe xúc động trong lòng, hiểu rằng để có được 200 ha lúa giống nguyên chủng tốt tươi ngoài kia, phải chắt chiu từ bao nhiêu mồ hôi và trí tuệ từ nơi này.

Anh Bùi Bá Bổng chủ trì buổi giao ban hết sức nhẹ nhàng. Sau các báo cáo chính của Cục Trồng Trọt và Cục Bảo Vệ Thực Vật thuộc Bộ NN & PTNN, anh nhỏ nhẹ “kính mời thầy Luật”, “thầy Huỳnh” (PGS.TS Nguyễn Văn Huỳnh ở Đại học Cần Thơ), “anh Bửu”, “anh Phụng” (PGS.TS Mai Thành Phụng ở Trung tâm Khuyến nông Quốc gia), “anh Bảnh”… phát biểu. Giữa các phát biểu ấy, anh Bổng thường gợi ý vui mà nghiêm túc. Tỉ như: “Tham quan ruộng lúa, tôi thấy anh Bảnh làm tốt hơn thời tôi làm viện trưởng rồi, cho nên tôi tin là cây lúa của mình tới đây sẽ càng tốt hơn”. Hay là: “Anh Phụng là người lăn lộn với bà con nông dân nhiều, chắc là anh sẽ phản ánh được đúng nỗi lòng nông dân”. Hoặc: “Thủ tướng vừa yêu cầu Bộ NN & PTNT xem xét đầu tư cơ sở hạ tầng mở thêm vụ lúa thu đông như Kiên Giang đang làm để tăng lượng gạo xuất khẩu, xin các anh có ý kiến về chuyện này”… Tới gần trưa đứng bóng, sau khi kết luận giao ban, anh Bổng lại nói vui: “Trưa nay Viện Lúa mời cơm, chắc là mình sẽ được ăn gạo ngon rồi”.

Xin ghi lại một số ý kiến đáng nhớ về cây lúa năm nay trong thảo luận của các nhà khoa học nông nghiệp tại giao ban này.

GS.TS Nguyễn Văn Luật: “Không thể chỉ đạo gieo sạ đồng loạt cho cả vùng mà nên linh hoạt theo điều kiện từng nơi, có nơi nước đã rút, có nơi chưa. Cũng không có vụ nào là chính cho mọi nơi mà phải theo điều kiện cụ thể từng nơi; nơi làm xuân hè tốt thì giúp nông dân làm, thu đông cũng vậy. Tóm lại là ta phải tổng kết từ kinh nghiệm thực tế để áp dụng khoa học kỹ thuật và có chủ trương cho đúng”.

PGS.TS Nguyễn Văn Huỳnh: “Ngân hàng HSBC vừa làm điều tra cho thấy, tư thương Việt Nam rất cần vốn làm ăn. Trong nông nghiệp, tư thương có nhiều và nông dân mình giờ đã biết cách làm ăn tập thể rồi. Cần có chính sách vốn cho họ làm ăn”.

GS.TS Bùi Chí Bửu: “Rủi ro về sản xuất nông nghiệp ở ĐBSCL chỉ vài phần trăm trong khi ở đồng bằng sông Hồng là 30%, miền Trung khoảng 50%. Năm 2010 Việt Nam thắng lớn về lúa gạo, đã tăng 1 triệu tấn, chủ yếu cũng tại ĐBSCL. Tuy nhiên dân số cũng tăng mạnh, như vậy là năng suất lúa đứng yên. Trong khi Việt Nam nhắm tới mục tiêu là nước công nghiệp hóa năm 2020, diện tích lúa sẽ giảm. Như vậy phải tổ chức lại cho nông dân sản xuất theo hướng công nghiệp hóa. Và phải làm ưu tiên cho ĐBSCL vì đồng bằng này là vùng có tính sản xuất vô cùng ổn định”.

TS Mai Thành Phụng: “Tôi chưa thấy có báo cáo nào phân tích lời lỗ để giúp nông dân bình ổn giá và kiết kiệm trong sản xuất. Trong báo cáo của Cục Bảo vệ thực vật, cần thêm đánh giá tình hình sử dụng thuốc như thế nào vì ta đang hướng tới sản xuất nông nghiệp bền vững. Tôi dám bảo đảm rằng thực tế đang có tới 90% nông dân không phun thuốc theo tiêu chuẩn “4 đúng”. Theo tôi, cần sớm ban hành pháp lịnh về thuốc bảo vệ thực vật như đã có pháp lịnh về quảng cáo vậy. Một vấn đề khác, ta không thể cấm nông dân sản xuất giống lúa IR-50404 (giống lúa cho năng suất cao nhưng dễ nhiễm rầy nâu) trong khi thương lái vẫn mua gạo IR-50404 bằng với giá gạo xuất khẩu. Vì ta khuyến cáo mà không có giải thích và giúp nông dân làm; ở những tỉnh làm khuyến nông giỏi như An Giang, Đồng Tháp thì nông dân đang làm lúa 50404 nhiều nhứt đồng bằng”.

TS Lê Văn Bảnh: “Để thích nghi với biến đổi khí hậu, Viện Lúa ĐBSCL đã chọn tạo được 30 giống chịu mặn. Chúng tôi sẽ tiếp tục cung cấp giống cho các công ty nhưng cần nhắc lại chuyện sở hữu trí tuệ. Viện Lúa đã bán cho cho các công ty bảy loại giống mới trị giá hơn ba tỉ đồng nhưng chưa có ai trả tiền cả (hội trường cười ầm)… Tôi cũng đề nghị, phải giải quyết phù hợp việc xuất khẩu gạo và tiêu thụ nội địa trong năm nay vì thế giới đang có nguy cơ khủng hoảng lương thực như năm 2008, giá lương thực đang tăng mạnh”.

Chốt lại buổi giao ban, Thứ trưởng Bùi Bá Bổng nhấn mạnh: “Trong quí 1 này, Thủ tướng sẽ ban hành qui hoạch đất lúa và nghị định về quản lý đất lúa trong cả nước”. Ông nói, mục đích chính của chủ trương này nhằm bảo đảm an ninh lương thực và gia tăng năng suất, chất lượng lúa gạo xuất khẩu đồng thời tăng được thu nhập cho nông dân.

Thứ trưởng Bùi Bá Bổng cũng cho hay, từ vụ hè thu năm nay, các tỉnh làm lúa ở ĐBSCL sẽ đầu tư làm các "cánh đồng lúa mẫu" để tiến tới việc sản xuất lúa gạo hiện đại trong vùng. Theo đó, mỗi cánh đồng rộng ít nhất 300 ha, sử dụng giống xác nhận và áp dụng phương pháp cánh tác và thu hoạch theo tiêu chuẩn VietGAP.

Riêng với Viện Lúa ĐBSCL, ông Bổng cho biết Chính phủ đã đồng ý sẽ đầu tư khoảng 200 tỉ đồng để viện này làm quy hoạch hiện đại hóa hoạt động nghiên cứu và ứng dụng khoa học kỹ thuật nông nghiệp hiệu quả hơn.

Năm nay, Bộ NN & PTNT chủ trương cho ĐBSCL và miền Đông Nam bộ, tùy điều kiện từng nơi, sẽ làm 4 vụ lúa (đông xuân, hè thu, thu đông và vụ mùa) với tổng diện tích cả năm trên 4,4 triệu ha, năng suất bình quân trên 5,4 tấn/ha, sản lượng dự kiến hơn 23,9 triệu tấn lúa. Còn với cả nước thì dự kiến năm nay có thể làm được 39 -39,5 triệu tấn lúa nếu như không bị thiên tai dịch bệnh tàn phá nặng.

Riêng vụ đông xuân (vụ lúa chính cho năng suất và chất lượng gạo tốt nhất) ở ĐBSCL, nông dân đang làm hơn 1,5 triệu héc ta; một số nơi bắt đầu thu hoạch và bán cho thương lái với giá hơn 5.000 đồng/kg.

Dự kiện năm nay, cả nước sẽ xuất khẩu khoảng 6-6,5 triệu tấn gạo (hai tháng đầu năm, đã xuất 1,2 triệu tấn). Hiện VFA đang có kế hoạch mua tạm trữ 1 triệu tấn gạo đông xuân để chờ giá xuất khẩu tốt hơn.

***

… Sau buổi giao ban trở về, tôi vẫn băn khoăn chuyện thời sự về nguy cơ khủng hoảng giá lương thực mà gần đây báo chí khắp thế giới đề cập, sao chỉ có TS Lê Văn Bảnh nói rất ngắn tại hội nghị. Tôi gởi e-mail hỏi Thứ trưởng Bùi Bá Bổng, ông mail trả lời như vầy: “Giá lương thực trên thế giới tăng cao, ít có khả năng ảnh hưởng lớn đến tăng giá gạo tại Việt Nam, đặc biệt không tạo ra những cơn sốt giá, vì nguồn cung gạo nước ta cho thị trường nội địa rất dồi dào và rải đều cho cả năm. Hơn nữa, khủng hoảng lương thực thế giới trong năm 2011 dù được nhận định là một nguy cơ nhưng nhiều đánh giá cho rằng sẽ không xảy ra như năm 2008 vì chính phủ của nhiều nước có chuẩn bị tốt hơn, nhất là biện pháp chống đầu cơ lương thực”.

Giữ đất

2011-01-28T11:17:00.004+07:00

(TBKTSG) - “Ba ngày Tết tôi với bả về trong Ô Môn cúng ông bà, ăn Tết với ba đứa con, chòi ruộng này thuê người giữ. Ngày thường cũng vậy, chỉ có giỗ chạp hay lâu lâu sum họp gia đình tôi mới bỏ ruộng về chợ”. Ông Ba Gon nói tiếp: “Làm nông dân mà bị mất đất là coi như tiêu luôn”.

Dựa lưng vào vách lá căn nhà nhỏ bên bờ ruộng, nheo mắt nhìn lướt qua cánh đồng lúa đông xuân cuối năm xanh mơn mởn, ông Ba Gon nói: “Nhưng giữ đất là giữ cái gốc để làm nông nghiệp chớ chỉ làm lúa thì không sống nổi”. Bà Ba vừa ngồi đan lưới vừa xem ti vi, cười ran đồng tình. Bà đan lưới để chắn gà vịt không cho xuống ruộng phá lúa; bầy gà vịt cả trăm con được bà bao trong những ô lưới quanh nhà. Ông bà tính gộp lãi ròng năm 2010 từ hơn một héc ta đất ruộng ở đây: 25 triệu đồng làm lúa + 10 triệu đồng nuôi gà, vịt, cá + 50 triệu đồng làm dịch vụ nông nghiệp.

Ông giải thích: “Nhưng lúa tôi làm là lúa giống nguyên chủng bán cho Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long giá 8.000 đồng một ký chớ hổng phải lúa ăn bình thường. Còn làm dịch vụ thì tôi làm đủ thứ quanh năm cho bà con nông dân xã Tân Thạnh như bơm nước, cày đất, suốt lúa... bằng máy hợp đồng thuê của viện lúa”. Nhìn ông, chỉ thấy bộ ria là mới chứ còn áo sơ mi trắng thì đã trổ màu đất ruộng từ lâu. Ông lại chỉ tay ra cánh đồng trước mặt: “Hổng bám trụ như vậy thì chắc tôi đã bán luôn miếng ruộng này rồi”.

Tết này bước vào tuổi 60, ông Cao Văn Gon làm ruộng từ năm 1975, vậy là tròn 36 năm làm nông dân ở đất Ô Môn, Cần Thơ. “Trải bao thăng trầm mà mình vẫn vượt qua được, cũng thấy tự hào”, ông nói nhỏ nhẹ. Lúc đầu ông nghĩ làm ruộng có thể đủ nuôi ba đứa con ăn học, nhưng rồi tới năm 1987 ông bắt đầu bán đất. Tới giờ, khi ba người con học xong đại học thì ông đã bán gần hết một héc ta ruộng ở Long Hưng, giữ lại ba công vườn và một căn nhà cho con lập nghiệp. Tuổi già nhưng vẫn mê ruộng đồng nên sau khi con cái nên người ông kéo bà vô xã Tân Thạnh, giữ lại miếng ruộng cuối cùng này do cha ông để lại và làm nông theo kiểu như ông nói là phải “có nghề”.

Ông Ba Gon học xong lớp 12 trước năm 1975, biết tiếng Anh và có nhiều năm lăn lộn với hợp tác xã nông nghiệp kiểu cũ thời bao cấp nên ông hiểu ruộng đồng cần gì, nông dân cần gì. Lại được tiếp xúc thường xuyên với các nhà khoa học ở Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long, được áp dụng kỹ thuật canh tác mới và mê thông tin thị trường, nên ông đã biết cách gắn ruộng đồng với dịch vụ nông nghiệp. “Tới vụ, tôi làm quyết liệt, đêm bơm nước thuê, ngày đi suốt lúa khắp nơi”, ông nói tiếp: “Tỷ như vụ đông xuân sau Tết này, tôi sẽ mở thêm dịch vụ kéo lúa bằng xe cải tiến từ ruộng lên bờ. Một héc ta kiếm được 80.000 đồng, ngày làm 5 héc ta, mỗi vụ lúa làm một tháng, một năm hai vụ, kiếm được cả chục triệu. Tôi giữ đất như vậy đó”.

Với chuyện áp dụng kỹ thuật nông nghiệp, ông Ba Gon nói gọn lỏn: “Tôi tiếp thu nhanh, sẵn sàng chỉ lại cho bà con”. Có một thứ mà ông cho là mình đam mê, đó là thông tin kinh tế. “Tôi đọc báo, nghe đài, xem ti vi kỹ lắm. Thông tin nào liên quan tới thị trường trong nước và thế giới là tôi không bỏ sót”, ông kể. Khi nhắc tới chi phí canh tác, ông không xài chữ “thuốc trừ sâu” một cách dễ dãi như cách bà con nông dân quen xài khi kể chi phí “phân bón, thuốc trừ sâu...” mà dùng cụm từ “thuốc bảo vệ thực vật” như nhiều nhà khoa học hay nói.

Nhờ chuyên trồng lúa giống nguyên chủng giá cao và tính toán giỏi nên ông Ba Gon làm lúa luôn được lợi hơn nông dân khác. Nhưng vì mọi thứ, từ vật tư nông nghiệp đến hàng tiêu dùng ở nông thôn đều đang tăng giá, nên ông vẫn cho là “hai vợ chồng tôi làm chỉ đủ sống”. Ông nhận xét: “Mấy năm trước nông dân hơi nhẹ thở, năm nay mệt lắm, đời sống rất khó khăn”. Ông so sánh: “Tôi làm một năm hai vụ đông xuân và hè thu, lời 15 triệu đồng một héc ta trong khi nông dân nơi khác làm ba vụ chỉ lời khoảng 5 triệu đồng một héc ta, mà đa phần bà con chỉ dựa vào cây lúa, thì làm sao đủ sống?”. Rồi ông đề xuất: “Muốn nông dân không bán đất thì trước tiên Nhà nước phải có kế hoạch bình ổn giá cho dân, nhất là giá lúa, và phải tính toán ngay từ đầu vụ. Chớ như vụ đông xuân năm rồi nông dân chỉ bán được giá 2.700-2.800 đồng một ký lúa thì chỉ có chết”.

Vẫn trăn trở với chuyện giữ đất ruộng, ông Ba Gon nói: “Bà con nông dân bây giờ đã tiếp cận được thông tin kỹ thuật nông nghiệp, làm lúa năng suất gấp đôi trước kia. Nhưng về tài chính thì eo hẹp lắm. Vô vụ thì phải vay ngân hàng hoặc vay nóng bên ngoài, thu hoạch xong thì phải bán lúa trả nợ chớ không thể giữ lúa để chờ giá được. Cứ quanh quẩn như vậy hoài. Nhà ai có hai con cho đi học là đuối sức liền”. Rồi ông thổ lộ: “Tôi đang ấp ủ một dự án làm ăn ở nông thôn. Đó là một kiểu hợp tác mới, một kiểu hùn vốn của những người tâm huyết, gắn được đồng ruộng với thị trường, nông dân có cổ phần. Có thể hình dung nó như một loại công ty cổ phần nông nghiệp vậy”.

Mời đọc thêm tại TheSaigontimes Online:

http://www.thesaigontimes.vn/Home/xahoi/doisong/47209/Giu-dat.html

Chuyện cuối năm...

2011-01-25T11:52:00.007+07:00

Cuối năm 2010, nhà văn Nguyễn Ngọc Tư lại lặng lẽ ngồi vào bàn viết báo Tết và làm thơ sau những sự kiện tưng bừng của phim Cánh đồng bất tận xảy ra trong năm...

Nhiều tờ báo đặt chị viết bài. Nhận lời với ai, chị vẫn lặng lẽ với từng con chữ. Như chị nói "Tôi viết trong nỗi im lặng" khi cho ra đời truyện Cánh đồng bất tận năm nào. Hồi đó, tháng 8-2005, báo Văn nghệ thuộc Hội Nhà văn Việt Nam đã đăng liền bốn kỳ truyện này. Rồi sau đó in sách đọc rồi sách nói, rồi thành kịch, thành phim. Sách thì đã được tái bản 24 lần với hơn 100.000 bản, đã được Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam và Giải thưởng Văn học ASEAN. Phim thì doanh thu gần 10 tỉ đồng sau hơn ba tuần chiếu ở một số rạp tại vài thành phố lớn. Cơn sốt phim chưa lắng xuống, nhà xuất bản Trẻ lại cho ra đời tập truyện thứ 14 của chị, Khói trời lặng lẽ, mà chỉ sau một tuần phát hành, sách đã được tái bản. Lúc đó, Nguyễn Ngọc Tư lại ngồi xe đò về Sài Gòn dự ra mắt sách, giao lưu, trả lời phỏng vấn...

Thường thì người ta dễ «vui tưng bừng» trong những sự kiện ấy, nhưng với nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, dường như chị ngại lắm. Chị nói: «Đi giao lưu thì ngại thật. Thấy người ta đông tôi kinh hãi lắm, nói chẳng ra ngô ra khoai, nhất là phải nói về những chuyện mà mình không quan tâm mấy, như thể chưa từng có trong đầu mình vậy». Trước nhiều lời chúc mừng phim Cánh đồng bất tận thành công là nhờ truyện phim hay, chị nói: «Cho tới bây giờ tôi vẫn thấy mình được chúc mừng nhầm, tôi không vơ lấy doanh thu rực rỡ của phim làm vinh dự của mình được. Từ khi đứa con tinh thần đó ra đời, người ta đã mặc cho nó một cái áo khác, sống với một tinh thần khác».

Cánh đồng bất tận kể chuyện nông thôn, nhưng cả sách, kịch và phim thì chưa được nhiều nông dân thưởng thức. Tôi băn khoăn hỏi chị về chuyện này thì chị nói rõ ràng: «Tôi không nghĩ viết về nông dân là để giới hạn cho người nông dân đọc. Cách nghĩ đó giống như tôi soi gương mỗi ngày và nhìn mặt mình hiện lên trên đó mỗi ngày. Người khác ngắm tôi, nhìn nhận tôi bằng cái nhìn của họ thì thú vị hơn chứ. Một vài cuốn sách mà để anh hiểu người nông dân hơn, để những giới khác quan tâm đến họ hơn, yêu thương họ hơn, với tôi đã là một tham vọng lớn rồi. Cho đến giờ phút này, sao tôi vẫn nghĩ, một cuốn sách với nông dân là xa xỉ».

«Một cuốn sách với nông dân là xa xỉ», chị không nói gì thêm, tôi thấy dường như có cái gì đó xót xa trong lời ấy. Nhưng mà nhân vật của chị trong Khói trời lộng lẫy giờ đây, chủ yếu vẫn là nông dân. Nông dân và nông thôn 5 năm trước trong Cánh đồng bất tận có khác nhiều so với nông dân và nông thôn 5 năm sau trong Khói trời lộng lẫy hay không? Đọc thì tôi thấy có khác, có những nỗi buồn trần thế hơn, có những nỗi đau thiên nhiên hơn. Còn nhà văn Nguyễn Ngọc Tư thì hỏi lại tôi: «Anh muốn hỏi thời gian tồn tại trong tác phẩm hay ngoài đời? Họ là nhân vật của tôi hay họ đang ở ngoài kia? Nếu là họ ngoài kia, thì dĩ nhiên có khác, nhưng chỉ 5 năm thôi, thì cái khác đó không dễ nhận biết đâu».

5 năm ở thời buổi này mà cái khác của nông thôn không dễ nhận biết thì cũng buồn. Dừng câu chuyện nông dân, hỏi chuyện viết blog, chuyện chị chỉ thu nhập từ nhuận bút để nuôi con thì làm sao cho đủ, nhà văn Nguyễn Ngọc Tư từ tốn nói: «Tôi không chơi blog, không chủ ý viết riêng cho nó cái gì. Chỉ là một nơi cất giữ những bài đã đăng báo, và lâu lâu khoe ảnh của con mình. Tôi cũng ít hỏi mình làm sao cho đủ, câu hỏi của tôi là "vầy đã đủ chưa ta?".

«Vầy đã đủ chưa ta?», nó giống như một lời mình tự dặn mình, trong cõi người ta. Và chị làm thơ. Cuối năm, thỉnh thoảng chị gởi bạn những bài thơ mới viết. Bạn xúi, gửi đăng báo Tết đi Tư. Thơ của chị cũng buồn như văn của chị. Trong bài Nuối tóc, có đoạn buồn này:

Rụng hồi Giêng,

Giêng thêm Giêng vẫn rụng

Tóc rời đi như những cuộc tình đi

những người đi

những mùa đi

Bén ngót trên tay tóc nhặt cuối ngày

Cứa xót vào vai từng từng sợi lẻ

Em nối làm dây đã đủ thả diều

Em bện làm mành đủ che thềm gió

Người vẫn còn đâu đó,

phía sau em…

Kể chuyện Nguyễn Ngọc Tư bây giờ, chợt nhớ chuyện giáo sư kinh tế Trần Hữu Dũng sống ở Mỹ, người đã lập hẳn một trang web về truyện của Nguyễn Ngọc Tư từ nhiều năm trước. Hồi đó, sau khi truyện Cánh đồng bất tận ra đời, ông về Cà Mau thăm Nguyễn Ngọc Tư rồi về viết một bài báo, có đoạn như vầy: "Đến Cà Mau, tôi mới thấy sự gắn kết của Nguyễn Ngọc Tư với con người, với đời sống, với đất nước quanh cô. Bối cảnh gia đình cho Nguyễn Ngọc Tư một cái nhìn mà tôi ít thấy ở ai khác. Đó là cái nhìn thật trưởng thành nhưng của một người rất trẻ. Đó là cái nhìn của kẻ đã sống qua máu lửa, chứng kiến lắm đau thương, nhưng với con mắt vô tư của một người sinh ra sau chiến tranh. Đó là cái nhìn của một người chân chất và trầm lặng, hãnh diện đã làm tròn nhiệm vụ đấu tranh cho đất nước, không chút nghi ngờ tương lai của dân tộc, nhưng chẳng có ảo tưởng nào về những mặt bất toàn của hiện tại".

Tết năm đó, nhà văn Nguyễn Ngọc Tư 29 tuổi… █

Tản mạn Myanmar

2010-09-14T11:41:00.005+07:00

Thăm chùa Shwe Dagon

Đêm vừa xuống, chiếc Fokker 70 ghế của Vietnam Airlines rời sân bay Yangon, đảo một vòng rồi hướng về Hà Nội. Anh bạn doanh nhân Sài Gòn dán mắt vào cửa sổ máy bay, nói: “Chỉ thấy chập chờn ánh điện của Yangon, còn ra nông thôn thì tối om”. Bốn ngày trước, khi đáp xuống sân bay này, anh hỏi người bạn mới đi Myanmar lần đầu: “Quang cảnh bên dưới có giống nông thôn miền Tây Nam bộ quê anh không?”. Người bạn quan sát một hồi rồi hỏi lại: “Ruộng đồng mênh mông, sông rạch chằng chịt nhưng sao hiếm thấy xe cộ trên đường hay tàu ghe trên sông như ở bên mình? Dường như thiếu vắng sự giao thương?”. Anh bạn doanh nhân trả lời: “Myanmar mới mở cửa mấy năm nay, nông thôn còn nghèo lắm, chỉ dựa vào cây lúa, thu nhập bình quân mỗi người chỉ khoảng một đô la/ngày”. Anh nói thêm, Myannar sắp sửa tổng tuyển cử và Mỹ vẫn còn cấm vận Myanmar.

Anh Vương Văn Sự là giám đốc Công ty TNHH Vương Sơn ở TP.HCM, chuyên phân phối sản phẩm dinh dưỡng chăn nuôi cho một công ty của Đức. Qua Myanmar chuyến này anh rủ thêm tiến sĩ Dũng, giám đốc sản xuất một công ty dược phẩm và một người bạn thích đi du lịch. Anh Sự nói: “Vì Myanmar chưa làm ăn nhiều với phương Tây nên họ phải đi vòng để mình đưa sản phẩm vào đây. Nếu mình không chuẩn bị trước thì khi thị trường bùng nổ, kẻ đến sau sẽ mất cơ hội”. Bốn năm trước, sau chuyến du lịch ở Mayanmar, anh Sự đã chọn được đối tác tiêu thụ một số sản phẩm do Công ty Vương Sơn cung cấp. Lần này, anh Sự và anh Dũng qua làm việc với ông Win, Tổng giám đốc Công ty Tun Sanba, bàn chuyện mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm ra vùng nông thôn Myanmar. Sau buổi họp với ông Win - một giám đốc tư nhân kinh doanh lâu đời tại đây - cả hai doanh nhân Việt Nam này đều tỏ ra lạc quan. Anh Dũng nói: “Ông Win đã đồng ý với những con số mình đưa ra như vậy là tốt rồi”. Anh Sự nói: “Hi vọng là sau tổng tuyển cử vào tháng 11 tới, chính phủ Myanmar sẽ mở cửa làm ăn với thế giới mạnh hơn. Khi đó, doanh nghiệp Việt Nam sẽ không còn phải thanh toán qua nước thứ ba nữa”.

Anh Sự tại Yangon Zoo

Bốn ngày thăm thú Yangon, nhiều hình ảnh trái ngược đọng lại trong lòng du khách. Nông thôn vắng vẻ nhưng thành thị thì lũ lượt xe cộ; từng hàng ô tô nối đuôi nhau chạy trên các đường phố rợp mát bóng cây xanh. Không có xe hai bánh, vì chính phủ giới hạn loại xe này. Thế nhưng đa phần ô tô là xe “nghĩa địa” của Nhật, nhập từ Singapore, Malaysia, Thái Lan… Lái xe theo lề phải nhưng xe thì tay lái trái, phải búa xua. Hằng chục lần đi taxi, chỉ một lần được hưởng máy lạnh, nhưng cũng từ một chiếc Mazda cũ kĩ. Cái cảnh ghế ngồi tả tơi, dây điện lòng thòng, thậm chí nước mưa tạt vào ngập cả gót giày… là chuyện cơm bữa với du khách. Tất nhiên, trong đám đông đó, cũng có nhiều ô tô đời mới. Cảnh này cũng giống như phố phường Yangon. Có vài cao ốc văn phòng, khách sạn mới xen trong vô số nhà chung cư cũ, nơi mà quần áo được phơi lủng lẳng khắp mặt tiền dưới những cái chảo ăng ten mới được cấp phép để thu sóng kĩ thuật số xem ti vi. Có hằng trăm căn biệt thự từ đầu thế kỉ 20 thời Anh cai trị, giờ đang hoang phế hoặc được lợp tôn thay cho những mái ngói đổ nát. Từ những khu biệt thự đầy cây xanh ấy, nhiều đàn quạ đen hay sáo nâu đông hàng trăm con bay ra kiếm ăn ở những khu chợ đông người và những ngôi chùa đông du khách. Dường như đi đâu ở Yangon cũng gặp chim sáo và quạ đen thủng thẳng tìm mồi ở sát bên người. Và dường như đi đâu ở Yangon cũng gặp cảnh đàn ông nhai trầu bỏm bẻm rồi phun phèn phẹc xuống đường. Có anh tài xế taxi ngoài ba mươi tuổi, vừa lái xe vừa trò chuyện tiếng Anh líu lo rồi thò đầu qua cửa xe “phẹc” nước bả trầu một cách điệu nghệ. Người dân có vẻ thong thả lắm; nhai trầu thong thả, đi bộ thong thả dưới mưa với cái dù trên tay dẫu mưa đang nặng hạt; lâu lâu lại thong thả xốc lại cái quần xà rông giữa phố. Họ cũng thong thả mua bán bằng cả đồng kyat và đồng đô la Mỹ. Và hai bên đường đã xuất hiện nhiều tấm biển quảng cáo hàng tiêu dùng toàn tiếng Anh, với hình ảnh những người mẫu trẻ trung xinh đẹp.

Yangon rất quý cây xanh

Biệt thự lợp... tole tại Yangon

Một kiểu quảng cáo độc đáo của kem đánh răng Best-T ở Yangon

Khách sạn bốn sao Parkroyal hơn 200 phòng ở trung tâm Yangon lúc nào cũng đầy. Nhiều nhất là khách đến từ Thái Lan, Trung Quốc, Nhật, Singapore, Malaysia; du khách phương Tây hãy còn thưa thớt. Nhân viên khách sạn luôn nở nụ cười thân thiện và phục vụ khách chu đáo. Như cô Aye Aye Aung, mỗi ngày mặc một bộ trang phục truyền thống sặc sỡ, làm công việc đón và tiễn khách. Mới nghe một người khách hỏi về cây Thanat-kha, Aung đã nhiệt tình giải thích; rằng đó là đặc sản của Myanmar, khi mài thân cây trên đá sẽ cho ra một chất bột vàng dưỡng da rất tốt mà đa phần phụ nữ Myamar ra đường đều bôi lên hai má. Aung còn in tặng cho ông khách một tài liệu về Thanat-kha.

Với cô Aye Aye Aung tại khách sạn Park Royal

Ở Yangon, du khách thường không hài lòng về Internet. Tỉ như tại khách sạn Parkroyal, giá 2 đô/giờ nhưng mạng quá chậm và bị đứt lúc nào không biết. Bữa đó, cả ngày không vô mạng được, anh Sự và anh Dũng thắc mắc thì được giải thích: “Chính phủ tạm dừng để nâng cấp”. Hôm sau qua siêu thị gần khách sạn, hai anh mới hay giá net ở đây là nửa đô la một giờ nhưng vẫn cứ chậm.

Nhớ hôm làm thủ tục xin visa, chị nhân viên ở Lãnh sự quán Myanmar tại TP.HCM mail cho một tài liệu về Myanmar. Trích: “Tháng 1-1824, Anh xâm nhập Myanmar và đến 1886 thôn tính Myanmar hoàn toàn. Ngày 4-1-1948, Anh trao trả độc lập cho Myanmar. Từ 1962, Myanmar chứng kiến nhiều biến động chính trị. Tháng 11-1997, Thống tướng Than Xuề làm Chủ tịch Hội đồng Hòa bình và phát triển quốc gia…”. Cũng trong tài liệu này: “Myanmar giàu tài nguyên, đất đai phì nhiêu với tổng diện tích trồng trọt khoảng 23 triệu héc ta. Nông nghiệp chiếm 40% tổng giá trị xuất khẩu. Từ năm 1988, Myanmar cải cách kinh tế từ hành chính bao cấp sang kinh tế thị trường, ban hành luật đầu tư nước ngoài, cho phép lập lại các doanh nghiệp tư nhân. Đầu tư nước ngoài hiện có 374 dự án từ 25 nước và lãnh thổ. Kim ngạch thương mại chính ngạch giữa Myanmar với các nước ASEAN năm 2006 đạt khoảng 5,5 tỉ đô la Mỹ”.

Myanmar rộng gấp đôi Việt Nam nhưng dân số chưa tới 50 triệu người, với 135 dân tộc và bộ tộc, 89% dân theo đạo Phật. Yangon giờ đã thành cố đô bên bờ biển Andaman. Tháng 1-2006, chính phủ đã dời thủ đô lên khu rừng già Nay Pyi Taw nằm giữa lòng đất nước.

Trên chuyến taxi xục xịch rời khách sạn ra sân bay, bác tài Moe Dee xòe xấp tiền giấy kyat rách nát cũ xì, hai mặt dán đầy băng keo trong, nói như trần tình với khách: “Kinh tế Myanmar đấy! Phải thay đổi thôi. Sắp thay đổi rồi”.

Chỗ quầy làm thủ tục lên máy bay, một cán bộ của Vietnam Airlines nói: “Gần đây, nhiều đoàn doanh nhân Việt Nam đã sang tìm cơ hội làm ăn ở Myanmar. Ngân hàng Đầu tư và phát triển đã mở văn phòng tại Yangon. Hiện nay mỗi tuần có 4 chuyến bay từ Hà Nội sang đây. Ngày 30-10 tới, mỗi tuần sẽ có thêm 4 chuyến bay từ TP.HCM”.

Nghe tin này, anh Vương Văn Sự bèn mua một chiếc áo thun làm quà cho bạn với dòng chữ cách điệu bản đồ Myanmar in trước ngực áo: “Have you been to Myanmar?” (Bạn đã tới Myanmar chưa?).

Với cậu bé bán lúa cho chim ăn tại Yangon

Ven đường phố Yangon

Triển lãm quốc tế đầu tiên về hàng tiêu dùng ở Yangon

Tháp chùa Shwe Dagon cao 100m.

Tại Yangon Zoo

Một khu chung cư ở Yangon

Một góc khu China Town ở Yangon

Một cửa hàng tranh ở Yangon

Một con đường ở Yangon

Chung cư ở Yangon

__________________________________________

Bài đã đăng trên TBKTSG:

http://www.thesaigontimes.vn/epaper/TB-KTSG/So37-2010(1.030)/33587/

và TBKTSG Online:

http://www.thesaigontimes.vn/Home/dulich/nhatkyluhanh/40173/

Hồn đảo

2010-04-17T08:35:00.007+07:00

Bài này của bạn trẻ Thanh Hà, trong nhóm sáu người của Saigon Times Foundation, lần đầu tiên đi Côn Đảo. Chủ blog viết không hồn nhiên & trầm mặc được như vậy, bèn xin phép tác giả, đưa lên Mong Manh…

Tới sân bay Cỏ Ống

Chúng tôi đến Côn Đảo đầu giờ chiều một ngày Chủ nhật giữa tháng 3. Sau nỗi nôn nao náo nức khi nhìn từ máy bay xuống mặt biển xanh trong với hai bờ cát trắng tuyệt đẹp dọc hai bên bãi đáp, chúng tôi ra xe đi về phía trung tâm huyện đảo, nơi nghỉ lưng mỗi ngày ở căn nhà khách mọc lên đầu tiên tại đây.

Thuê xe gắn máy, lên đàng!

Dọc đường gió bụi

Ô trời, những cánh bướm màu cam đẹp quá! Chúng đang đậu chi chít trên những nhánh cây bàng đứng gần nhau dọc hai bên đường. Những cánh bướm giống những điểm nhấn long lanh màu sắc trên nền của núi rừng và biển xanh Côn Đảo. Tôi ngẩn ngơ! Sao những chiếc lá bàng này lại cam cái màu cam đẹp như cánh bướm thế kia? Hay chúng đang mở hội mừng nhóm tôi ra đảo, một nhóm sáu con người ngô nghê háo hức, muốn tạm biệt đất Sài Gòn một chút để ra đây hít một ít khí biển và để cùng ngân ca bài hát về chị Sáu bên mộ chị ở nghĩa trang Hàng Dương… Tôi ngắm hết đám bướm này đến đám bướm kia đầy ngưỡng mộ, lòng thắc mắc sao những cây bàng trong Sài Gòn chẳng thể tạo ra được những đàn bướm giống như thế này. Có cái gì đặc biệt, độc đáo và kỳ lạ ở những cây bàng ở đảo này đây mà!

Thăm di tích nhà tù Côn Đảo

Viếng mộ chị Võ Thị Sáu

Những sắc cam lung linh giờ lại làm nền cho sắc xanh dương, xanh lục và nâu xám của biển, của tán cây, của núi rừng hùng vĩ đang trải ra bao la hơn theo con đường xuống núi. Gió mát thổi tung nụ cười rạng rỡ, thổi tung ánh mắt nhìn mải mê sung sướng, thổi tung hồn thơ. Chừng ấy tâm hồn đang phơi phới theo cái đẹp nín thở của Đảo. Dường như chẳng còn gì là quá khứ hay tương lai, bởi cái hiện hữu của hiện tại đang tràn ngập xung quanh mà chẳng thứ gì chen vào nổi. Tất cả đang sống trọn trong từng giây phút của hiện tại. Hơi thở chẳng cần phải theo dõi mà tự nó nhịp nhàng đều đặn và lâng lâng. Con đường uốn lượn như một làn sương khói, lãng đãng thổi vào lòng người một niềm hạnh phúc chảy trôi.

Lưng chừng núi đá

Cây và người

Hạnh phúc và bình an cứ “sờ sờ” trong mắt, trong tim của mỗi người chúng tôi trong suốt bốn ngày ở Đảo. Khi thì tan đi trong làn nước trong vắt mát rượi của biển, khi thì lồng lộng trong hơi thở của núi rừng, khi thì nhè nhẹ thơm thoảng với lá và hoa. Ngay cả giữa cái bí hiểm, rờn rợn trong không khí tâm linh của những dãy nhà tù hay những dãi đất nghĩa trang cũng chẳng khiến chúng tôi lo sợ, mà chính nó còn làm cái yêu thương chớm nở cho miền đất này nằng nặng hơn. Những giọt nước mắt len lén lăn chảy theo câu chuyện của cô hướng dẫn về sự tù ngục, về sự bất khuất, về sự thành thánh của những con người mà tôi nghĩ trái tim của họ chắc phải bằng ngọc rất sáng, về cái nghĩa của người vợ với chồng, về những “tâm hồn cao thượng”. Nỗi e ngại bàng bạc về ma cỏ mà lắm người ở đất liền thêu dệt đã bốc hơi đâu mất. Chỉ còn lắng đọng cái thổn thức của tình thương và sự cao quý trong những câu chuyện lịch sử nơi đây.

Sau bãi Đầm Trầu

Trước bãi Đầm Trầu

Có lẽ, từ hơi ấm của tình thương và sự hi sinh vì người khác đó mà người dân huyện đảo (khoảng hơn sáu ngàn người) lớn lên với sự thiện lành, trong sáng, tự nhiên như cây cỏ. Chúng tôi hay tròn mắt nhìn nhau khi được người dân khuyên là nên để xe máy bên vệ đường rồi lặn sâu vào rừng mà chơi. Hay khi tối đến trả xe cho bà chủ nhà khách thì được dặn là cứ để nguyên chìa khóa trên xe và dựng ở ngoài sân trong khi cổng thì được mở 24/24. Và hiếm thấy hơn nữa là lúc dừng lại uống nước gần đầu chợ Côn Đảo, ngồi nửa tiếng đồng hồ trước cửa một tiệm vàng khá lớn mà vắng ngắt bóng dáng người trông coi, chúng tôi đem thắc mắc hỏi chú xe ôm ngồi ngay đó thì nhận được nụ cười tươi và lời giải thích rằng trên đảo chẳng ai thèm trộm cướp đâu mà lo. Tôi bỗng chột dạ. Kiểu này mà ở Sài Gòn thì … Người dân ở đây quả chẳng biết gì đến lừa lọc, trộm cắp, tranh quyền, bởi vì lừa lọc ai, trộm của ai và tranh với ai bây giờ? Ở đây chỉ có biển cả, núi rừng, cây cỏ và ... muông thú (chim cò, sóc khỉ, rùa vích ... đủ cả). Vậy là, chỉ có thiên nhiên! Mà, thiên nhiên thì không biết kinh doanh, cho nên là một điểm đến du lịch nhưng du khách cứ thế thoải mái .. tự phục vụ mình là chính, chớ nên quá trông cậy vào câu “khách hàng là thượng đế” mặc dù ở đây ai cũng hiếu khách thừa.

Ra hòn Bảy Cạnh

Vũ điệu Côn Đảo

Côn Đảo về đêm mới bình yên làm sao. Những con đường dài rộng mà chẳng mấy bóng xe. Tha hồ thong dong tản bộ. Rảo bước sau bữa ăn tối toàn đặc sản đảo, ngắm nghía hết sao trời lại đến hàng cây thẳng tắp làm con lươn cho lòng đường, tôi giật mình trước những thân bàng to khỏe đồ sộ bằng hơn hai người ôm, mọc vững chải nối nhau bằng những cành nhánh sum suê. Dáng vẻ hùng vĩ, oai linh và tráng kiện lạ thường của những cây bàng ở đây lôi kéo cảm giác nửa thán phục nửa nao nao, hệt như đang tận mắt nhìn thấy những nhân chứng sống của lịch sử. Tôi đoán mỗi vị này cũng phải hơn trăm tuổi, bởi thân cây gồ ghề nhiều đường nét, nhiều góc cạnh, có những gốc cây rõ ràng đã bị xén bớt vào một chút để đừng tràn lấn ra lòng đường. Chưa bao giờ tôi nhìn thấy những cây bàng cổ thụ như thế. Mà cây bàng ở đây không chỉ cho bóng mát, mà còn cho người dân xứ này món đặc sản “hạt bàng” ăn bùi, ngon hơn cả đậu phộng. Đa số trong chúng tôi đều mua vài hũ hạt bàng về làm quà, vì nó lạ. Người bán nói cây bàng thì có đầy khắp nước, nhưng món hạt bàng thì chỉ có thể mua được ở Côn Đảo. Giá của món đặc sản này tương đối cao, bởi công sức bỏ ra lượm lặt, tách từng hạt bàng nhỏ bằng một phần ba đốt ngón tay.

Vích Côn Đảo

Những ngày với nắng gió, biển cả, núi rừng trôi nhanh nhẹ như những thoảng mây, khiến cả đám chúng tôi cứ ngẩn ngơ thèm tiếc. Biết làm sao để níu giữ, đành chụm đầu bàn tính kế hoạch cho … một lần sau nào đó, sẽ sắp xếp đi như vầy, như vầy.

Lên Sở Rẫy

Với riêng tôi thì Côn Đảo như một bậc thiền sư, mà đến với ngài tôi tự nhiên thấy mình được giải thoát, được ngộ. Nhất định tôi sẽ quay lại thăm ngài, nhớ lắm cái bao la trong lành và yêu thương. Đã lâu lắm tôi mới tìm lại được cảm giác lãng mạn say đắm với thiên nhiên như thế. Đã hơn một chục năm, kể từ ngày Sa Pa….

Thanh Hà

MONG CHO CUỘC ĐỜI TỬ TẾ HƠN

2010-02-26T15:09:00.012+07:00

Cách đây 20 năm, Nguyễn Quang Thân rời Hải Phòng lên Hà Nội “lót ổ” để 3 năm sau Dạ Ngân từ Cần Thơ ra, làm một cuộc trùng phùng của một đôi nhà văn 11 năm xa cách. 15 năm Hà Nội, hai người có khoảng 10 đầu sách và nhiều giải thưởng văn chương, tiếp tục làm thành một cặp đôi bền bỉ với ngòi bút và thương hiệu của mình. Nghỉ hưu ở tuần báo Văn nghệ với chức Trưởng ban Văn xuôi, nhà văn Dạ Ngân kéo chồng xuôi Nam ngay, lần này thì chị đã khéo “lót ổ” sẵn từ mấy năm trước. Vẫn cảnh nhà chung cư nhưng họ có vẻ bằng lòng với cuộc sống đạm bạc hiện nay và vẫn tiếp tục chắc tay với nghề văn nghề báo, chỉ mong cho cuộc đời tử tế hơn…

Gặp gỡ vợ chồng nhà văn Dạ Ngân & Nguyễn Quang Thân:

TBKTSG: Tết này là cái Tết thứ hai về sống ở Sài Gòn. Anh chị thấy cuộc sống đô thị quanh mình có điều gì đáng suy ngẫm không?

- DẠ NGÂN: Thật sự những tháng đầu tôi bị sốc. Vì Sài Gòn đã rất giống Hà Nội, Sài Gòn không như hình dung của tôi. Nói đúng hơn, Sài Gòn đang mất dần hồn cốt và phong độ vốn có của nó. Sự đồng nhất giữa Hà Nội với Sài Gòn khiến cho tôi thấy bất an và tiếc nuối. Về nhiều mặt, Sài Gòn còn bị xập xệ đi nhiều: kiến trúc lộn xộn, môi trường ô nhiễm nặng, hạ tầng cơ sở kém chất lượng, rác rến nhiều lên, tính chuyên nghiệp của nhiều ngành nghề kém đi, phong cách con người pha tạp nặng. Cuộc sống đô thị là thế này sao? Xin đừng đổ cho cho cuộc sống đô thị. Tại vì chúng ta quy hoạch theo tư duy tiểu nông, tại vì chúng ta thiếu kỷ cương, tại vì chúng ta không tôn trọng chính mình và chính nơi mình sinh sống. Nhưng cũng đừng đổ tại dân đông mật ít ruồi nhiều, đừng đổ làn sóng nhập cư không kiểm soát nổi. Mọi sự do chúng ta dở trắng dở đen và bản thân các vị cầm cân nẩy mực cũng vẫn tư duy nhiệm kỳ khiến người dân bị quay tít trong một cái guồng bon chen, hối hả, chộp giật.

- NGUYỄN QUANG THÂN: Ở Hà Nội chúng tôi cũng có một căn hộ trong chung cư Kim Giang, nơi tôi đã viết tiểu thuyết “Con ngựa Mãn Châu”, kịch bản “Cây bạch đàn vô danh” và rất nhiều truyện ngắn, bài báo. Kim Giang là chung cư thời những năm 80, nhà cao nhất cũng chỉ có 4 lầu, cầu thang và lối đi hẹp, nhà nào cũng cố lấn thêm phía trước phía sau thành “chuồng chó”, “chuồng bò”. Trong khu có một chợ nhỏ, có đủ thứ hàng hóa nhưng phần nhiều là hàng loại 2, muốn mua hàng xịn phải “lên phố” hay “vào Hà Nội” như người ta hay nói.

Vào Sài Gòn, hai vợ chồng cũng vẫn sống trong một căn hộ của chung cư Thanh Đa, vẫn những ngôi nhà cao nhất cũng chỉ 4 tầng lầu, được xây từ những năm 70, do một nhà thầu Đức thiết kế và thi công. Nay thì khu chung cư vẫn sáng sủa, nhà cửa vẫn chắc chắn, nhưng cũng bị biến dạng nhiều “theo kiểu Hà Nội”, nghĩa là công viên bên dưới bị xóm liều và nhà để xe lấn gần hết, nhà nào cũng có cái chuồng chó phía sau. Chợ ở đây cũng không to hơn chợ Kim Giang là bao và hàng hóa cũng thế, những món hàng loại 2 cho người ít tiền.

Con gái tôi nói: “Con có cảm tưởng như bố mang cả khu Kim Giang ở Hà Nội theo mình”. Tôi nói: “Con ơi, đó là giao lưu văn hóa”. Quả thật, sau gần ba mươi lăm năm đất nước thống nhất, Sài Gòn đã “Hà Nội” hơn trước khá nhiều. Còn về sự dữ dằn trên đường phố, ở đây có đỡ hơn ngoài kia. Nhưng đó là chưa đuổi kịp đó thôi và chắc là sẽ đuổi kịp một ngày không xa nữa.

TBKTSG: Nhưng đâu thể nói đời sống đô thị làm tha hóa tâm hồn con người ta; rằng chỉ có hướng về nông thôn, về thuở thiếu thời thì ta mới được “trong lành”?

- DẠ NGÂN: Nông thôn ngày xưa nếu soi qua Nam Cao và Ngô Tất Tố thì có trong lành không? Nông thôn bây giờ đã có “Cánh đồng bất tận” làm chuẩn rồi. Tôi không nghĩ người ta hướng lòng mình về nông thôn là vì nơi ấy nhiều trong lành hơn đô thị. Đơn giản vì nông thôn là nhau cuống, nông thôn là tuổi thơ, nông thôn là ký ức, nông thôn là nguồn cội và nông thôn là chỗ khiến sợi dây trắc ẩn trong chúng ta dễ rung lên, thế thôi.

Các nhà vĩ mô phải bắt đầu lại cho nông thôn và cho cả đô thị. Hai mảnh đất ấy ở ta đều bị xáo trộn, tùy tiện và lợi dụng. Nhất định phải có kỷ cương cho đô thị và nhất định phải có những người nông dân hớn hở với đất đai và công việc làm ăn của mình. Làm được như vậy sẽ có đô thị lành mạnh và nông thôn vui tươi, con đường ấy chắc còn xa lắm bởi cái kiểu nửa nạc nửa mỡ của nước mình.

- NGUYỄN QUANG THÂN: Kỷ cương không phụ thuộc vào nông thôn hay thành thị mà là não trạng của một xã hội. Nếu chịu đọc báo sẽ thấy nông thôn cũng đang có đủ màu sắc thường được báo chí ta hăng hái đưa tin: cướp, hiếp, giết và điếm (mại dâm), chỉ có thưa hơn, ít tập trung hơn vì dân cư sống rải rác hơn. Rối loạn kỷ cương kéo dài do “thượng bất chính hạ tắc loạn”, do thói đạo đức giả và thiếu tôn trọng sự thật, nói dối, nói không làm hoặc nói một đàng làm một nẻo. Đặc biệt là thiếu thượng tôn pháp luật ở cả hai phía: người dân (không tuân thủ pháp luật) và công quyền (sử dụng pháp luật không nghiêm minh).

Chắc chắn không thể đổ vấy cho kinh tế thị trường. Bao nhiêu nước người ta có kinh tế thị trường hàng mấy trăm năm nay mà kỷ cương có bị đảo lộn đâu? Ngược lại thì có. Vì kinh tế thị trường biết tôn trọng pháp luật, tôn trọng trí thức, biết trả tiền xứng đáng cho công sức lao động, không thể mua bán quyền lực vô tội vạ. Do đó mà giữ được kỷ cương.

TBKTSG: Dường như đang có một chuyển động âm ỉ: xã hội đang ráo riết làm giàu bằng mọi cách mà ít chăm sóc cho cái nếp sống hướng thiện hơn?

- DẠ NGÂN: Có nên đổ cho đồng tiền và cách người ta làm ra tiền không? Hãy xem các doanh nghiệp tư nhân người ta kiếm tiền. Mồ hôi và cả nước mắt chứ. Nhưng vì xã hội ta cứ lồ lộ những tầng nấc kẻ giàu không lương thiện cho nên môi trường tinh thần của người dân bị nhiễm bẩn đó thôi. Ai đang giàu không bằng mồ hôi, ai ráo riết và bất chấp, người dân biết cả nhưng họ làm được gì nào? Và như đã nói, khi nào xã hội trong lành, ắt sẽ có văn minh và nhân ái.

- NGUYỄN QUANG THÂN: Ở nước ta, cũng như nhiều nước, đều có hai loại người giàu hay “làm giàu”: loại chân chính bằng tài năng và sức lao động (cả lao động chỉ huy hay trí óc) của bản thân. Loại kia, là do ăn cắp, ăn cướp đủ kiểu như tham nhũng, bóc lột, mafia, buôn bán quyền lực…

Giàu có ngày nay có thể không đồng hành với vô đạo đức như một định mệnh. Một số nhà giàu thuộc loại 1 vẫn có lương tâm, họ làm ra tiền để được hưởng một cuộc sống cao cấp cho bản thân, con cháu nhưng cũng đồng thời kiếm công ăn việc làm cho bao nhiêu người khác, giúp phát triển nền kinh tế quốc gia. Không ít người giàu cóp nhặt suốt đời để có một đống của cải rồi làm từ thiện, cho lại người nghèo.

Loại thứ hai thì khỏi phải nói. Chính họ là thủ phạm chính của tình trạng suy thoái đạo đức, bôi bẩn văn hóa, làm tội ác ngày thêm trầm trọng trong xã hội ta ngày nay. Vậy mà nhiều khi họ cũng được giải, được tặng bằng khen huy chương hay thăng tiến vù vù trên nấc thang chức vụ đấy. Kỷ cương đang rối mà!

TBKTSG: Sao người ta có thể giết người chặt xác; xua chó cắn chết một bà già mót cà phê; thích đón nhận những danh hiệu này nọ trong những cuộc “tôn vinh” ồn ã; nhiều đại gia doanh nhân chỉ thấy sức mạnh đồng tiền... Vì sao cái ác, cái vô cảm, cái thói háo danh đang có nhiều đất sống hơn trong xã hội bây giờ?

- DẠ NGÂN: Bây giờ mà yếu bóng vía thì không dám đọc báo nhiều, nhất là các loại báo của ngành công an vì quả thật, người ta dễ giết nhau quá chừng. Bây giờ ra đường bị chèn hay bị va quệt cũng không dám phản ứng mạnh vì mình có thể bị “xử lý” bằng dao ngay. Xã hội quá bất an và bát nháo, không rõ các vị vĩ mô có cải trang để đi thực tế không? Dân chúng không yên, lòng người tao tác mà mở tivi ra là thấy lễ lạt thành tích và các loại danh hiệu, quá phù phiếm, quá phi lý, nhưng nếu kêu thì có thấu không và có thay đổi được gì không?

- NGUYỄN QUANG THÂN: Rất khó trả lời câu hỏi “tại sao?” vì nó quá nhạy cảm. Ai cũng biết nhưng không mấy ai chịu nói hoặc là tìm được cách nói một sự thật đã thành hiển nhiên. Đuổi được mấy cô bướm đêm ở cầu Thị Nghè thì dễ nhưng rất khó lột mũ áo của mấy ông quan tòa chạy án, ăn hối lộ. Bắt cá bé vì sợ cá lớn, tắm từ bụng xuống vì sợ cảm toàn thân. Vậy đó!

TBKTSG: Vậy thì anh chị đang “tải” những câu chuyện “văn hóa xã hội” ấy vào những tác phẩm văn học hoặc những bài báo của mình ra sao?

- DẠ NGÂN: Chúng tôi xem viết báo là trách nhiệm công dân. Nhưng tản văn bây giờ cũng phải uốn éo, mượt mà, đố dám viết như Lỗ Tấn hay Giả Bình Ao bên Tàu đấy. Và không phải bài báo nào cũng được in nguyên hay là được xuất hiện vì các tòa báo cũng có cái trần của họ. Còn văn chương ư, không phải nhà văn nào cũng an tâm ngồi viết những thứ để cất vào hộc tủ, ấy là chưa nói đến chuyện có cảm hứng để viết hay không nữa. Chúng ta hay kêu sao ngành nghệ thuật nào cũng tàng tàng, xập xệ, vậy có được bao nhiêu văn nghệ sĩ thực sự có cảm hứng làm nghề trong hoàn cảnh này?

- NGUYỄN QUANG THÂN: Albert Camus, một nhà văn lớn của Pháp có nói một câu chí lý: “Chức năng của nhà văn là phát biểu không ngừng”. Tôi chỉ biết phát biểu, bằng cách của nhà văn, qua nhân vật, tác phẩm và những bài báo. Người nghe, người đọc tôi là độc giả thân yêu của tôi. Tôi không phải quan lại mà có nhiệm vụ viết sớ. Có thể tôi không thể viết hết những điều mình nghĩ nhưng không gì có thể bắt tôi viết ra những điều khác với điều mình nghĩ. Tôi không muốn phản bội bản thân mình. Tôi nghĩ đó là phần hồn quan trọng nhất trong nhân cách một nhà văn.

TBKTSG: Anh Nguyễn Quang Thân thường viết về số phận của người trí thức Việt Nam. Anh có thể nói qua một chút về những tác phẩm này - có cuốn được dịch sang tiếng Anh, tiếng Pháp; và anh đang trăn trở gì về người trí thức trong xã hội bây giờ?

- NGUYỄN QUANG THÂN: Trí thức không lao động cơ bắp, không sống bằng lao động cơ bắp (trừ thời bao cấp thường phải nuôi heo, dán hộp, vấn thuốc lá hay đạp xích lô). Trí thức thường dài lưng tốn vải, ăn no lại nằm, mảnh khảnh như cây sậy. Nhưng trí thức có sức mạnh hơn người là “suy nghĩ”. Tôi muốn nói đó là những suy nghĩ độc lập, sáng tạo. Tất nhiên đã là người thì ai cũng suy nghĩ. Nhưng với trí thức, “suy nghĩ” là một nghề. Có những thời suy nghĩ ế ẩm, không có giá nên trí thức thường nghèo. Triết gia nghèo đã đành nhưng thiên tài phát minh như Edison cũng không giàu. Khi người ta không cần những suy nghĩ độc lập, khi người ta không muốn mạo hiểm với những sáng tạo chưa được thử thách, khi người ta bằng lòng và tự mãn thậm chí kiêu ngạo nữa với những suy nghĩ cũ rích, có sẵn thì trí thức trở thành vô duyên, thực tế là vô dụng.

Bi kịch xẩy ra khi trí thức không được sống bằng suy nghĩ của mình. Anh chàng tiến sĩ hóa học của truyện “Vũ điệu cái bô” của tôi phải đi giữ trẻ để kiếm sống (vì ai cũng phải ăn cái đã) thì đó là bi kịch của anh ta và của cả xã hội. Bi kịch cũng xẩy ra khi trí thức không được đóng góp cho xã hội bằng cái nghề suy nghĩ của mình. Ý tưởng sáng tạo của anh ta không ai mua, không ai chấp nhận, không ai nghe, đó là nỗi đau khổ lớn nhất của trí thức. Nhiều truyện ngắn và tiểu thuyết của tôi có những nhân vật trí thức như thế. Họ rất khó thích nghi với một xã hội có quá nhiều nan vấn với một người ham suy nghĩ.

Cuốn tiểu thuyết “Ngoài khơi miền đất hứa” của tôi được nhà xuất bản Philippe Picquier ở Pháp dịch sang tiếng Pháp và xuất bản năm 1997, nhân vật chính là một trí thức lắm nỗi truân chuyên, từng vào tù vì tình bạn và thường xuyên gặp bế tắc trong cuộc sống. Cuốn tiểu thuyết này đã bán hết và năm 2004, Hội đồng Aquitaine có mời tôi sang Bordeaux một tháng để gặp độc giả cuốn sách. Vì sách đã bán hết nên người ta phải photocopy cho những cuộc thảo luận. Hình như đề tài trí thức, số phận những nhân vật trí thức rất được độc giả nước ngoài quan tâm, ít nhất đó là điều tôi rút ra ở quê hương của triết gia Pascal, người đã nói một câu nói nổi tiếng: “Con người là một cây sậy nhưng là một cây sậy biết suy nghĩ”. Còn “Vũ điệu cái bô” cũng đã được dịch và in ở Pháp (bản dịch của Phan Huy Đường) và ở Mỹ (bản dịch của Rosemary Nguyễn), tôi không biết dư luận nghĩ thế nào nhưng một tiến sĩ khoa học đi giữ trẻ chắc cũng làm họ ngạc nhiên dù đó là sự thật của một thời.

TBKTSG: Còn chị Dạ Ngân thì hay viết về số phận những con người bình thường trong gia đình, nhất là người phụ nữ, nổi bật là tiểu thuyết “Gia đình bé mọn”. Chị có thể nói thêm về họ ở trong xã hội bây giờ?

- DẠ NGÂN: Trong tôi vẫn còn bị ám ảnh bởi những số phận phụ nữ đi từ chiến tranh ra. Tôi thấy họ vẫn tiếp tục hy sinh và phi thường trong hậu chiến và cả bây giờ. Hãy nhìn vào từng gia đình và một đám đông phụ nữ mà xem. Người phụ nữ Việt Nam rất tự tin, dũng cảm và can cường. Ngay cả việc họ đi lấy chồng ngoại hay mưu sinh bằng con đường làm gái, họ vẫn có phẩm chất hy sinh một cách can cường theo quan niệm của họ. Tôi ngưỡng mộ đối tượng quen thuộc của mình và tôi luôn thấy mắc nợ họ.

Ba năm trời kể từ khi khởi động,“Gia đình bé mọn” bản tiếng Anh mới được phát hành ở Mỹ vào cuối năm 2009 vừa qua. Tôi không có thông tin về đánh giá cuốn sách của giới phê bình ở bên đó nhưng nhiều Việt kiều gặp hoặc thư cho hay bản dịch rất hay và họ phải tìm nguyên tác để đọc và so sánh xem nó thế nào. Theo tôi thế là thành công rồi. Không phải tác giả nào cũng may mắn được một bản dịch hay.

TBKTSG: Anh chị đang dự tính gì trong năm nay?

- DẠ NGÂN: Tháng 3 này tôi sẽ ra mắt bạn đọc 2 đầu sách thể loại tản văn. Và “Gia đình bé mọn” tái bản lần thứ 5. Tôi vẫn đang nghén một cuốn tiểu thuyết về hậu chiến mà không biết khi nào thì mới rảnh rang hẳn được chừng 6 tháng để hoàn thành nó. Vì sao? Vì tuần nào cũng phải viết báo, viết để sống và viết để tồn tại, viết vì niềm vui công dân nữa chứ. Rất khó phân thân vì dù sao mình cũng già rồi, vừa chậm vừa cầu toàn, khó quá. Chỉ mong cho cuộc đời tử tế hơn.

- NGUYỄN QUANG THÂN: Có sách mới không khó, có sách làm nên một cái gì mới mẻ mới thật sự khó khăn trong tình hình văn học hiện nay.

_____________________________________________

Đã đăng trên TBKTSG số Tân Niên 2010

Mời đọc thêm tại:

http://www.thesaigontimes.vn/epaper/TB-KTSG/So9-2010(1.002)/29844/

“Tôi thích thiếu một tí…”

2010-01-22T16:55:00.003+07:00

(TBKTSG) - Năm 2009, nhà văn Nguyễn Ngọc Tư vẫn sống ở Cà Mau và vẫn lặng lẽ viết sau khi sinh bé trai thứ hai. Truyện Khói trời lộng lẫy của chị vừa in báo xong đã được một hãng phim truyện Việt Nam mua bản quyền làm phim. Chị lại vừa cho ra đời cuốn tản văn Yêu người ngóng núi. Nhân dịp đầu năm, TBKTSG đã trò chuyện cùng chị.

TBKTSG: Yêu người ngóng núi là cuốn sách thứ mười hai của chị, mà sao ở bìa 3 của sách chỉ nói “Nguyễn Ngọc Tư sinh năm 1976, là tác giả của Ngọn đèn không tắt, Cánh đồng bất tận và Gió lẻ”. Chị có chia sẻ với Nhà xuất bản Trẻ như vậy không?

- Nhà văn Nguyễn Ngọc Tư: Ôi không, chắc là do ý chú biên tập viên của nhà xuất bản. Chứ ý tôi là đừng viết gì ở bìa sách hết. Tôi cũ mèm rồi, có bao nhiêu cay đắng, bao nhiêu vẻ vang người đọc cũng thuộc lòng rồi.

TBKTSG: Vậy còn truyện mới nhất Khói trời lộng lẫy đăng trên tuần báo Văn nghệ và sắp in sách nữa. Cùng với ba tác phẩm kia, chị có thể nói một chút về sự trải nghiệm cuộc đời?

- Đôi lúc bạn bè tôi tới một nơi nào rất đẹp, rất hoang sơ, con người ở đó hồn nhiên và tử tế, khi về thường bảo, Tư nên tới đó, nhanh nhanh kẻo nó hết đẹp. Khi tôi chụp một tấm ảnh ở một đồng cỏ, và tôi biết năm sau vẻ đẹp này không còn nữa. Chỉ tấm ảnh là còn lại, nhưng tấm ảnh không có đầy đủ vẻ đẹp của một đồng cỏ với hoa dại, ong bướm, gió và nắng... Tôi nghĩ tới người nghệ sĩ... Và tôi viết Khói trời lộng lẫy. Thực ra cả Cánh đồng bất tận, Gió lẻ và Khói trời lộng lẫy có lặp lại nhiều tình huống, ở thân phận của những đứa trẻ bị bỏ rơi, ở những ông cha bà mẹ vô tình. Chỉ là, cách ứng xử của nhân vật khác nhau, có đứa trẻ thỏa hiệp, có đứa trẻ trốn chạy, lại có đứa trẻ đương đầu, đối diện với tổn thương. Tại tôi tham, viết một tôi thấy chưa đã, chưa nói hết. Trước viết về sân khấu tôi cũng viết mấy truyện ngắn liền. Nên đôi lúc đi đường thấy toàn dấu chân chính mình. Sợ quá.

TBKTSG: Nhân vật của chị thường có nội tâm day dứt và hay tìm kiếm cho mình những điều giản dị để sống nhẹ nhàng mà không thành. Có phải vì chuyện làm giàu bằng mọi giá lâu nay ám ảnh con người ta quá mức chăng?

- Ám ảnh chớ, tôi lớn lên từ nhà nghèo mà. Nên tôi hay phân thân đi hai hàng, nửa muốn kiếm thiệt nhiều tiền nửa không thích bon chen. Nên tôi phải viết những chuyện từ tôi, trước nhất khuyên răn tôi, trước nhất càm ràm tôi, thương chính tôi. Thấy sống giản dị sao mà khó, nhất là tôi chui vào nhiều... cửa hàng quần áo mà khi đi ra vẫn tay không.

TBKTSG: Năm 2009, chị vẫn chỉ viết văn và khá lặng lẽ nuôi hai đứa con trai còn nhỏ. Với chị, thì như thế nào là “đủ” trong cuộc sống gia đình?

- Tôi thích lúc nào cũng thấy thiếu một tí, vì một tí đó mà mình có động lực làm lụng. Và chỉ một tí thôi nên tâm hồn không quá nặng nề hơn thua. Nhưng bây giờ tôi thấy thiếu nhiều chớ không phải một tí, trẻ con cần đủ thứ. Tôi có tới hai thằng trẻ con.

TBKTSG: Dường như chị đang thích đọc Osho, một nhà luận sư nổi tiếng người Ấn Độ?

- Tôi có đọc sách của ổng như đọc tất cả sách nào mà tôi vớ được, với tính chất tham khảo. Tôi có viết cái truyện ngắn ngủn, đại khái có nói khi người ta không nghe thần thánh, con người thì tạm tin ông này, vì ông không thuộc hẳn về dạng nào. Ấy là ý nghĩ của riêng tôi thôi nghen!

TBKTSG: Đã sang năm 2010. Nếu chọn một từ để nhìn lại mình, chị sẽ chọn từ nào?

- Già. Cũ. Buồn. Chỉ chọn một thôi thì không đủ đâu, lấy ba luôn đi!

_________________________________________________________

Ảnh: Trương Công Khả

Đã đăng trên TBKTSG Online

URL: http://www.thesaigontimes.vn/Home/
vanhoa/sinhhoatvanhoa/28422/

Chuyện tình tuổi 90

2010-01-21T18:05:00.003+07:00

Tặng Phạm Đình Quát

90 tuổi nhẹ nhàng yêu

Cái thời trai trẻ liêu xiêu thất tình

Hoàng hôn nằm nhớ bình minh

Sài Gòn ngồi nhớ bóng hình Nha Trang

Rằng xưa có gã từ quan

Quê nhà ở lại lang thang một mình

Em chừ quê mẹ điêu linh

Ta chừ lận đận thất kinh Sài Gòn

Ối giời ơi nõn nòn non

Ba mươi năm lẻ có còn ngày xưa

Thôi thì thiếu cũng là thừa

Em tròn tám chục ta vừa chín mươi

Tết này móm mém mỉm cười

Ngày Tình Nhân trùng với ngày Đầu Xuân

Tình nhân cùng với tình quân

Hai ta nhẹ bước rưng rưng tuổi già

Qua dãy Trường Sơn

2009-11-28T11:43:00.007+07:00

Một tháng rưỡi sau cơn bão số 9 gây lũ lụt tàn phá miền Trung, chúng tôi theo quốc lộ 1A ra Quảng Trị rồi vòng vô huyện Drakrong, theo đường Hồ Chí Minh vượt gần 200 cây số trên dãy Trường Sơn vào huyện Tây Giang của tỉnh Quảng Nam để cấp học bổng cho học sinh vùng bão lụt. Đêm cuối cùng ở Đà Nẵng, chuyến đi đọng lại trong lòng những hình ảnh sạt lở dọc đường Hồ Chí Minh và cảnh co ro đến trường của các em học sinh tiểu học.

Một điểm sạt lở trên đường Hồ Chí Minh

Tôi đếm được hơn 200 điểm sạt lở lớn nhỏ trên suốt chặng đường. Nhiều nhất là đoạn từ A Lưới (Thừa Thiên – Huế) vào Tây Giang (Quảng Nam). Đường cong, đèo dốc, càng lên cao trời càng mù mịt trong mưa rét đầu mùa. Có nơi chưa đầy trăm mét đã không còn nhìn thấy khúc cua trước mặt. Bỗng lù lù hiện ra bờ vực sâu bên trái, bên phải thì đỏ lòm một vách núi vừa sạt lở, đất đỏ nhão nhoẹt tràn xuống mặt đường. Chiếc xe bảy chỗ xoay tít bánh vẫn nằm ì, mọi người phải nhảy xuống cho xe nhẹ bớt mới vượt được bãi lầy. Năm lần “chiến đấu” như vậy ở những điểm mới sạt lở. Có nơi, một thân cây to dường như vừa trôi xuống. Có nơi, bên kia bờ vực, gần một nửa vách núi sạt hẳn, ngổn ngang như sau cơn động đất. Chiều đã xuống, núi rừng Trường Sơn càng mờ mịt. Không một bóng xe, không một bóng người qua lại. Lâu lâu gặp một chốt làm đường với những mái lều che tăng bạt hay một chiếc xe ủi nằm im re giữa đèo mưa gió. Thỉnh thoảng nhìn thấy bóng dáng vài anh công nhân “khắc phục sạt lở” cuộn mền nằm trong lều hay dầm mưa bê từng hòn đá nhỏ kè lại bờ núi lở.

Học sinh dân tộc Cà Tu (Tây Giang – Quảng Nam)
trên đường Hồ Chí Minh

Dễ hiểu vì sao vắng bóng xe cộ lưu thông trên đường Hồ Chí Minh bây giờ. Nhớ mùa mưa bão năm 2004, nhiều tài xế né lũ trên quốc lộ 1A lên đây đã kinh hoàng vì nạn sạt lở làm ách tắc giao thông cả ngày. Họ nói, chỉ có núi rừng, không gặp dân cư; mà đèo dốc thì phải chạy chậm hao tốn nhiên liệu và không khéo thì lao xuống vực sâu, thà quay trở lại đường 1A.

Hôm 6-11-2009, Quốc hội nghe báo cáo về các công trình trọng điểm quốc gia như nhà máy lọc dầu Dung Quốc, đường Hồ Chí Minh, thủy điện Sơn La… thì riêng dự án đường Hồ Chí Minh kinh phí đã vượt 3.148 tỷ đồng so với dự tính, nâng tổng mức đầu tư lên 44.168 tỷ đồng (không bao gồm kinh phí xây dựng 436 ki lô mét đi trùng đã và đang được đầu tư bằng dự án khác). Mà đây mới chỉ là giai đoạn 1, tới năm 2010. Giai đoạn 2 đến hết năm 2020, dự án này còn tính nâng cấp lên thành đường cao tốc, nối Cao Bằng với Cà Mau. Riêng với 16 tỉnh giai đoạn 1 con đường đi qua (chủ yếu là dọc dãy Trường Sơn), cần có gần 120.000 tỉ đồng xây dựng thêm 13 khu công nghiệp và 103 cụm công nghiệp để… khai thác hiệu quả đường Hồ Chí Minh!

Học sinh dân tộc Vân Kiều ở Trường tiểu học Ba Lòng
(huyện Drakrong – Quảng Trị)

Trong khi đó, học sinh tiểu học người dân tộc Vân Kiều ở Quảng Trị hay người Cà Tu ở Quảng Nam mà chúng tôi gặp và trao học bổng, hầu như ít em nào biết được con đường Hồ Chí Minh đang gắn bó với mình ra sao. Ngoài hiên trường tiểu học Ba Lòng có để cái trống thủng một lỗ to ở giữa, cô giáo đánh trống ra chơi phải đánh vào mép trống. Gần đó, hỏi ba lần, em Hồ Thị Lành, người Vân Kiều, mới lí nhí xưng đúng tên của mình. Thầy Phan Quang Đức ở Phòng Giáo dục huyện, nói các em còn nhát lắm, chỉ quen sống với bản làng thôi. Rồi thầy Đức chỉ lên mực nước lũ còn ngấn trên tường gần mái tầng hai trường Ba Lòng, nói đêm 29-9 lũ tràn tới đây sau khi cuốn trôi hoa màu nhà cửa của bà con ở hai bên sông. Mà dân ở đây chỉ biết trồng chuối, đậu phộng… kiếm ăn chứ không được đi rừng đốn gỗ như mấy năm trước. Hôm đó ở hai bên bờ sông Ba Lòng dọc đường Hồ Chí Minh, chỉ nhìn thấy những cảnh sống xác xơ. Trên lộ, cao cách mặt sông gần 10 mét, có chỗ đang còn chồng chất xác mấy chiếc thuyền do nước lũ tấp lên.

Dọc đường Hồ Chí Minh thuộc xã Ba Lòng
(huyện Dakrong – tỉnh Quảng Trị),
cao cách mặt sông Ba Lòng gần 10m, là xác những con thuyền
của ngư dân bị lũ sau bão số 9 đánh giạt lên.

Ở trường PTCS Nguyễn Văn Trỗi thuộc “huyện nghèo nhất nước” Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, học sinh dân tộc Cà Tu có vẻ lanh lẹ hơn, nhưng phần nhiều các em vẫn nhìn chiếc ô tô và ba người khách một cách lạ lẫm. Nghe nói các em người Cà Tu học tiếng Anh giỏi hơn tiếng Việt, tôi hỏi vì sao, cả lớp 40 em chỉ có một em giơ tay trả lời là dễ đọc. Rồi em nắn nót viết vào sổ tay của tôi: “Coor Thị Bim, 13 tuổi, lớp 7, nhà cách trường hai tiếng đi bộ, học giỏi tiếng Anh, lớn lên thích làm bác sĩ”.

Ông A Rất Hơn, Chủ tịch Hội Khuyến học huyện Tây Giang, nói đợt lũ vừa rồi, Tây Giang bị cô lập nửa tháng. May mà ở hơn 100 thôn đều có trữ lương thực chứ không thì đói rồi. Mà Tây Giang, có ngọn núi cao cách mặt biển 1.500 mét. Ông cũng nói, món quà học bổng của Quỹ Thời báo Kinh tế Sài Gòn (500.000 đồng/suất) là “rất quý” vì gia đình các em chỉ biết dựa vào núi rừng để sống.

“Chỉ biết dựa vào núi rừng”. Vậy mà dãy Trường Sơn hùng vĩ thì cứ mỗi mùa mưa bão lại sạt lở dần, như chặng đường chúng tôi vừa đi qua. Thì thật đáng lo!

(16 & 17.11.2009)

________________________________

Bài đã đăng tại Thời báo Kinh tế Sài Gòn: http://www.thesaigontimes.vn/epaper/TB-KTSG/So49-2009(989)/28306/

________________________________

Qua sông

2009-09-22T16:36:00.013+07:00

Hay tin anh bạn trung niên rời bỏ Cần Thơ quảy ba lô về Sài Gòn “nhận nhiệm vụ mới”, bạn bè miền Tây thấy lạ. Con bạn Cà Mau gởi email đổi giọng, kêu anh bằng chú: “Chú đi mạnh giỏi. Sài Gòn nó sẽ vắt kiệt sức cho chú biết mặt!”. Thằng bạn doanh nhân Cần Thơ hăm: “Mày ở được ba lần bảy hăm mốt ngày! Cái tạng của mày chỉ khoái nhà quê, lên trển là chết ngắt với chuyện lô cốt, kẹt xe!”. Bữa soạn đồ cho anh, bà vợ đang xếp cái áo thì vụt đứng lên đi rửa mặt; anh nhìn thằng con trai hai mươi tuổi, nheo mắt: “Hai năm nữa ra trường, có khi con cũng đi làm xa như ba vậy!”.

Khi vượt sông Hậu trên phà Cần Thơ, có một người bạn trẻ, hai mươi bảy tuổi, nhắn qua điện thoại, về Sài Gòn sẽ tặng anh cuốn sách “Thấy Phật”. Gặp nhau, bạn lẳng lặng đưa sách, chẳng nói gì. Bạn đã lăn lộn mấy năm với một công ty nước ngoài, bây giờ về làm ở một tổ chức từ thiện. Anh tự nhủ: “Cuộc đời như dòng sông trôi chảy. Sông thì phải chảy trôi”.

Tuần lễ đầu tiên làm việc ở Sài Gòn, anh viết email cho vợ: “Anh nhập môn bộ máy. Gặp bất nhẫn, buồn một chút. Gặp vô cảm, lạ lùng hai chút. Gặp hoang tưởng thông minh, bàng hoàng ba bốn chút”. Nhưng rồi cái bộ máy “lạnh lùng” ấy nó lại giúp anh làm được những công việc mà trước đó, một mình anh, khó làm xong.

Tuần lễ thứ mười, anh gởi email cho bạn: “Thấy Phật là đối diện với chính mình. Để tự hiểu mình đang sống trong từng sát-na cuộc sống”. Vẫn nhớ những con đường rợp mát, những bờ sông đầy gió Cần Thơ, nhưng anh không bức bối trong dòng xe cộ Sài Gòn chật chội. Vẫn bịt khẩu trang như người Sài Gòn, nhưng anh lại thấy hơi thở của mình nhẹ nhàng như đang trên phố Cần Thơ. Kẹt xe, kẹt phà, anh thầm lặng ngắm nhìn từng hình ảnh, từng chuyển động vây quanh. Thầm lặng ngắm cả những dòng xe đang chen lấn trên lề.

Mỗi ngày anh qua lại phà Thủ Thiêm mấy lượt. Một bữa, lạ lùng thay, anh thấy có một cây lúa hoang mọc vượt lên ngay dưới chân cái mâm phà rỉ sét. Khi cái mâm phà hạ xuống để đưa đón khách, cây lúa lộn đầu xuống nước, khi mâm phà nâng lên, cây lúa lại đứng lên. Một sức sống mạnh mẽ hồn nhiên giữa rừng người, rừng âm thanh cuồng nộ. Nhìn dòng sông Sài Gòn trôi lặng lẽ dưới mưa hôm ấy, anh lại nhớ dòng sông Hậu mà mình đã đi qua không biết bao nhiêu lần trong cuộc đời. Bữa đó, anh viết bài thơ Qua sông.

Qua phà Thủ Thiêm sáng nay anh gặp cây lúa hoang

Mọc hồn nhiên dưới chân mâm phà sét rỉ

Nơi mà mỗi lần mâm phà hạ xuống

Hàng trăm khách qua phà lũ lượt tràn lên

Thì cây lúa hoang lộn đầu xuống sông Sài Gòn

Không ai thấy nữa

Mâm phà kéo lên

Cây lúa hoang xanh rì

Lại nhón chân sét rỉ

Ngó trời xanh

Sông Sài Gòn mong manh

Có cây lúa hoang cô đơn làm bạn

Lúa từ đâu tới

Sao hạt lúa không rơi vào giề lục bình

Vừa trôi vừa trổ bông

Sao hạt lúa không ở lại đồng xanh

Mà bay vào nội ô thành phố

Những tòa building bên kia bờ Quận nhất

Đã bao giờ có nhau

Lúa hồn nhiên như cây cỏ mọc lên

Như sông Sài Gòn trôi đi mải miết

Không phải như đêm qua

Mưa dầm da diết

Anh một mình

Nhớ em

@@@

Kỉ niệm nghề báo

2009-06-18T13:49:00.006+07:00

(Đăng lại bài in trong tập sách “Nhà báo viết về nghề báo” – NXB Trẻ & TBKTSG – vừa phát hành, nhân ngày báo chí cách mạng Việt Nam 21-6 năm nay; riêng phần “Tai nạn nghề nghiệp” thì không có trong tập sách này).

* Học nghề

Chuyển từ lính pháo binh sang làm báo Quân khu 9 từ năm 1985, tới giờ, tôi học nghề báo từ nhiều nguồn: những bài báo của mình đã được biên tập, những bài báo hay của đồng nghiệp, những khóa đào tạo chính qui, và những bài học từ cuộc sống.

Năm 1985, nước nhà đang còn chiến tranh ở biên giới phía Bắc và biên giới Tây Nam. Tại một khóa học viết báo ở Hà Nội, đại tá Phạm Phú Bằng, tức nhà báo Phạm Hồng - trưởng phòng Văn hóa văn nghệ báo Quân đội nhân dân, không giảng nhiều về lý thuyết, chỉ yêu cầu tôi đọc và có nhận xét về mỗi số báo Quân đội nhân dân ra hằng ngày. Ông chia sẻ ý kiến sau khi lắng nghe tôi nhận xét về một bản tin, tấm ảnh hoặc một bài phóng sự. Ông nói: “Để khi tác nghiệp, anh có thể tìm ra cách thể hiện của riêng mình”.

Đợt đó, đi thực tế một tuần lễ tại biên giới tỉnh Hà Giang, tôi viết phóng sự “Gửi về đồng đội phía Nam” đăng báo Quân đội nhân dân. Cái “riêng” tôi tải được trong bài báo này là thông điệp về sự khác nhau và giống nhau giữa cuộc chiến của quân dân ta ở địa đầu phương Bắc và cuộc chiến của quân tình nguyện Việt Nam chống quân diệt chủng Pôn Pốt ở Campuchia.

Hôm rời điểm tựa Một Ngàn, tôi đi cùng chuyến xe đưa một tử sĩ trở về thị xã Hà Giang. Xe phóng điên cuồng trên con đường độc đạo để né đạn pháo rót qua từ hướng Bắc. Mỗi lần quan tài xóc lên là máu từ bên trong lại lặng lẽ ứa ra. Ba người lính đưa bạn về, nom dữ dằn và lạnh lùng như… người rừng. Và đã xảy ra một chút xô xát ở trạm gác cuối cùng trước khi vào hậu cứ, vì người lính gác đòi kiểm tra xe coi có ai bỏ ngũ hay không. Tôi bị ám ảnh về cái sự lạnh lùng khủng khiếp đó giữa những người đồng đội ở ngay trong cuộc chiến. Nhưng không thể nào tải được trong một bài báo, lại đăng trên báo quân đội. Tôi “chuyển thể” qua tuần báoVăn Nghệ thuộc Hội Nhà văn Việt Nam. Bài thơ văn xuôi “Chiến tranh và tôi” ra đời trong dịp đó. Tôi xin chép ra đây, như một kỉ niệm làm báo, của một thời thiếu mất hòa bình:

Chiếc xe Gát chở thi hài người lính lao điên cuồng xuống Hà Giang trên con đường độc đạo bị nã pháo suốt ngày đêm. Ba người lính đưa bạn về, mặt mày nhăn nhó lạnh lùng giận dữ. Tôi quặn người sau những cú xốc đứt hơi nẩy lửa – mà mỗi lần, máu từ kẽ ván quan tài lại nhứt nhối ứa ra! Tôi lặng lẽ khóc thầm giữ chặt đầu quan tài và hãi hùng nhìn khuôn mặt ba người lính vẫn lạnh lùng giận dữ.

Xe thoát chết dừng trước barie trạm gác. Hai người lính mang quân phục chỉnh tề lạnh lùng đòi thi hành phận sự kiểm tra. Một người lính rách bươm trên xe tôi lạnh lùng chỉ tay quát tháo: “Này kẻ tuyến sau! Bay muốn kiểm tra xương máu hay muốn hóa máu xương?”. Tôi kinh hoàng buốt nhói trong tim.

Trời ơi chiến tranh! Sao mi nỡ làm con dao hai lưỡi? Mi tôi luyện cho ta dũng cảm phi thường giữa trận đánh quyết tử sáng nay. Mi lại hóa ta lạnh lùng chai đá trước máu của chính bạn mình giữa chập choạng tối nay. Rồi đây hẳn là ta sẽ dạn dày trước kẻ ăn xin, trước người hát rong và trước cả mẹ của ta khi người đã già nua lâm trọng bịnh. (Hà Giang, tháng 7-1985).

Cuối khóa đào tạo phóng viên quân đội vào giữa năm 1987 tại Bắc Ninh, tôi đi thực tế nửa tháng trên biên giới Chi Ma, tỉnh Lạng Sơn với hành trang là lời nhắn gởi của thầy Phạm Hồng: “Nghề báo, nên hỏi mười để viết một”.

Mặt trận Lạng Sơn hoàn toàn khác mặt trận Hà Giang đầy lửa đạn: bên đây bộ đội ta phải đối mặt với một cuộc chiến tranh tâm lý. Ngày ngày, loa phóng thanh từ bên kia biên giới ra rả những chương trình phát thanh “hậu phương quân đội” chĩa vào các điểm tựa của bộ đội ta. Giọng của cô “Ngọc Ánh” lúc nào cũng ngọt ngào: “Các đồng hương Bắc Ninh thân mến”, trong khi có những trung đội của ta, cả năm trời chưa ai về phép vì phải bám trụ ngày đêm trên từng điểm cao biên giới. Chưa kể, hàng tuần có những chiếc máy bay nhỏ không người lái bay lòng vòng trên các điểm chốt để thả những “túi quà” tỉ như những chiếc khăn tay vẽ lã lướt hình các cô gái Trung Quốc.

Chuyến này, tôi đã “hỏi” đầy một cuốn sổ tay và mấy cuộn phim để hoàn thành bài phóng sự đăng hai kỳ trên báo Quân đội nhân dân: “Yên tĩnh ở hướng Chi Ma”.

Tôi cũng học nghề từ một người thầy khác, dù ông không dạy tôi giờ nào trên giảng đường. Đó là nhà văn Sơn Nam, tác giả tập truyện ngắn nổi tiếng “Hương rừng Cà Mau”.

Năm 1993, Hội Văn nghệ tỉnh An Giang mở trại viết. Nhà văn Sơn Nam nói chuyện về kinh nghiệm viết văn, xong ông theo một tốp đi thực tế ở vùng tứ giác Long Xuyên. Ngồi xe ôm, ông luôn nhắc: “Chạy chậm thôi nghen”, vì ông không biết chạy xe hai bánh mà chỉ thích đi bộ.

Ở xã Tây Phú thuộc huyện Thoại Sơn, trong khi chúng tôi cứ loay hoay với mấy cái báo cáo sơ kết, tổng kết về chuyện đi khai hoang vùng tứ giác, thì nhà văn Sơn Nam đã lội lòng vòng quanh chợ xã. Quay về, ông chỉ hỏi anh bí thơ xã mấy câu mà nghe xong thấy… quá nể: “Có gái giang hồ vào tứ giác tìm tình yêu hay không?”; “Có người nông dân bất mãn? Có anh cán bộ cường hào?”; “Điện thoại bàn đã gọi ra quốc tế nhưng sách báo về xã sao thấy còn ít quá?”…

Nghe anh bí thơ xã kể chuyện bà con nông dân lập miếu Thần Nông, 17 tháng 3 âm lịch hằng năm họ cúng tạ ơn trời đất, tổ tiên và cây lúa, nhà văn Sơn Nam nói: “Đó là đạo. Làm ruộng là đạo, giữ đất là đạo. Khuyến nông tức là cách giữ đạo làm nông, thì dân mới giàu mạnh được. Tôi lội chợ Tây Phú, thấy có đánh bi-da, có tiệm vàng, có cái kéo rèn từ Phú Tân đưa qua, có bộ xa-lông tre lấy mẫu từ Mộc Hóa, có cô bán quán quê Đồng Tháp, có thầy giáo quê Thanh Hóa… Người tứ xứ đã về vùng tứ giác này sinh cơ lập nghiệp, thì ta cần giữ cái đạo làm người. Có như vậy kinh tế thị trường ở đây mới nên bộ mặt nông thôn mới”.

Khi ghé thăm chùa, thăm khu di chỉ văn hóa Óc-Eo, trong lúc cánh nhà báo chúng tôi lăng xăng hỏi nhà chùa đủ chuyện thì nhà văn Sơn Nam lặng lẽ thắp nhang trước bàn thờ Phật, cúng dường nhà chùa và bố thí cho người nghèo chung quanh chùa.

Chuyến đi đó, chúng tôi học được từ nhà văn Sơn Nam nhiều chuyện. Cả trong chuyện viết báo, mà cho tới giờ, với tôi, ông là người thầy với lời dạy ngắn gọn, dễ nhớ nhưng khó thực hành: “Cố gắng viết ngắn, câu nào cũng có thông tin”.

Cái chuyện “viết ngắn, có thông tin” này thực sự là chuyện hấp dẫn. Đợt tham gia hai tuần lễ học làm phim, chụp ảnh và viết phóng sự xuyên biên giới ở sáu nước hạ lưu sông Mekong, do tổ chức Inter Press Sevice (IPS) của Mỹ mở tại Thái Lan (9-2006) và kết tại Campuchia (3-2007), tôi càng “ngộ” ra điều này. 40 nhà báo từ Việt Nam, Campuchia, Thái Lan, Myanmar, Lào và Trung Quốc dự khóa học, dù thảo luận và tác chiến nhiều đề tài khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: phải biết cách làm cô đọng câu chuyện mà vẫn tải được nhiều thông tin. Các tác phẩm báo viết được chọn in trong tuyển tập cuối khóa, thấy rõ mỗi người một vẻ nhưng lại có cái chung là câu văn ngắn, đoạn văn ngắn và ăm ắp thông tin.

Cũng tại khóa học này, chúng tôi chia sẻ tâm huyết với nhau những đề tài xuyên biên giới. Một tác phẩm báo chí giá trị trong thời buổi này luôn có tính “xuyên quốc gia”. Từ chuyện cúm gia cầm, mại dâm, ma túy, phá rừng, khai thác sông Mekong, giáo dục, du lịch… đến chuyện mậu dịch biên cương, các nhà báo đều nhận thấy: nếu không biết hợp tác để cùng phát triển thì không một quốc gia riêng lẻ nào trong vùng giải cho tốt được những bài toán đó.

* Tai nạn nghề nghiệp

Lần đầu vào tháng 10-1989, sau khi phát hành báo Quân khu 9 số đặc biệt nhân dịp rút quân tình nguyện Việt Nam về nước sau 10 năm giúp bạn Campuchia. Trước đó khi ở Mặt trận 979, nhờ một đồng nghiệp Campuchia phiên dịch, tôi đã phỏng vấn Đại tướng Bu-Thoong, lúc đó là ủy viên Bộ Chính trị Đảng Nhân dân Campuchia - Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội cách mạng Campuchia. Nội dung bài báo được cấp trên ở Hà Nội cho là “phỏng vấn theo luận điệu BBC”. Số báo đó được lệnh phải thu hồi nhưng không kịp vì nó đã đến tay bộ đội hơn một tuần lễ. Tôi bị khiển trách và sau đó, ít được cử đi tác chiến những đề tài hấp dẫn như vậy. Thực ra bài báo ấy ra đời không có chuẩn bị trước mà do tôi tình cờ gặp Đại tướng Bu-Thoong ở gần Phnôm Pênh, lúc bộ đội Việt Nam sắp rút về nước. Bây giờ đọc lại, thấy cái không khí thời sự lúc đó quả là “nóng” thật, thí dụ mở đầu cuộc phỏng vấn, nó đã như vầy:

- Liệu quân Pôn Pốt có thể gây ra nội chiến không sau khi quân tình nguyện Việt Nam đã rút hết?

- Nội chiến lớn thì không thể xảy ra. Chúng chỉ có thể đánh lẻ tẻ, như phục kích, gài mìn, gây chiến tranh tâm lí ở nội địa. Ở biên giới thì chúng mở hành lang, đánh điểm tựa như hiện nay. Cũng có điểm tựa bị đánh chiếm, nhưng bộ đội chúng tôi đánh lấy lại được, không để mất.

- Thế còn lòng dân, họ có còn sợ quân Pôn Pốt không?

- Dân ở những nơi hẻo lánh thì còn sợ. Ví dụ chúng có ập vào nhà giữa đêm thì họ sợ. Nó xin gạo, xin bò-hóc, họ có thể cho gạo, cho bò-hóc, nhưng sau đó họ tìm cách đánh lại hoặc tố giác với chính quyền. Chớ còn dân ở các phum xã khác thì không sợ vì họ đã thấy được thế và lực của mình hiện nay. Mấy trận vừa rồi ở Bần-tia Miên-chây, Xiêm Riệp đã chứng tỏ điều đó, quần chúng đã cùng với bộ đội của mình bắt sống hơn 70 tên địch. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn luôn luôn đề phòng, có kế hoạch sẵn sàng đánh thắng mọi âm mưu của địch.

Lần thứ hai, tôi “gặp nạn” sau khi báo Tuổi Trẻ Xuân 1992 đăng bài “Về đâu chất xám miền Tây?” chỉ vì có một đoạn mở đầu như thế này: “Hồi cuối năm về Minh Hải, tôi nhận được một thông tin buồn: tỉnh không cho Đài Phát thanh & truyền hình Minh Hải phát bài nói của Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng Võ Văn Kiệt tại Đại hội Đảng bộ tỉnh vòng 2. Ông Võ Văn Kiệt đã nhận xét thẳng những nguyên nhân ảnh hưởng sự phát triển của Minh Hải, trong đó có việc Minh Hải chưa biết trọng dụng chất xám. “Một đất nước muốn phát triển, không thể không trọng dụng những trí thức, trọng dụng nhân tài, cả chuyên gia trong nước và ngoài nước” – ông Kiệt nhấn mạnh”.

Lúc đó, đây là cơn sóng gió trong làng báo Minh Hải mà người tạo ra sự kiện cấm đoán ấy chính là ông Bí thư Tỉnh ủy Minh Hải. Với tư cách Khu ủy viên Quân khu 9, ông đã yêu cầu Quân khu điều tra quá trình tác nghiệp của tôi và động cơ tôi viết bài ấy cho báo Tuổi Trẻ. Báo Quân khu 9 đã cử người đi Minh Hải tìm hiểu và xác nhận đó là sự thật. Tuy nhiên tôi vẫn bị “hành” rất mệt mấy tháng liền vì đã cộng tác “tự do” với báo chí ngoài quân đội. Còn với báo Tuổi Trẻ thì anh Nam Đồng, lúc đó là Phó Tổng biên tập, đã tính cử người về Minh Hải làm việc để “bảo vệ cộng tác viên” nhưng sau lại thôi.

Đã hơn 16 năm trôi qua từ sự kiện ấy, giờ đây, tôi nghĩ, những chuyện kiểu như vậy khó có thể xảy ra trong làng báo chí nước nhà.

Lần thứ ba, tôi bị kỉ luật nặng: cảnh cáo, giam quân hàm một năm vì đã “viết báo để lộ bí mật quốc phòng”. Đó là bài “Nhìn lại cuộc diễn tập phòng chống biểu tình gây rối, bạo loạn ở TP. Cần Thơ” đăng báo Quân khu 9 (số 343 tháng 7-1992). Bây giờ đọc lại bài này, tôi thấy mình thật ngây ngô và đáng trách. Viết cái gì mà như là tường trình lại toàn bộ “bí quyết” của cuộc diễn tập phòng chống biểu tình gây rối, bạo loạn – chuyện mà khi đó, chưa thấy tờ báo nào ở trong nước đả động tới.

Thí dụ một đoạn “nhẹ” nhất trong bài, ghi lại ý kiến tại cuộc rút kinh nghiệm diễn tập hôm 5-7-1992: “Phòng chống biểu tình gây rối bạo loạn” là loại hình và nội dung diễn tập. Nhưng các đại biểu nhấn mạnh chưa thấy phòng, chỉ diễn tập chống. Đồng chí Bùi Hữu Trí, Chủ tịch huyện Thốt Nốt (Cần Thơ) nói: “Cần phân biệt rõ việc quần chúng đấu tranh vì quyền lợi chính đáng (ví dụ vì đất đai, cháy chợ Cần Thơ; vì chính sách hậu phương ta làm chưa tốt…) với việc kích động đấu tranh, xuyên tạc sự thật của kẻ xấu. Những tình huống đặt ra về đối tượng gây rối, nội dung gây rối… diễn tập này làm chưa rõ. Như vậy dễ dẫn đến xử trí nhập cục kẻ xấu với quần chúng, sai chủ trương của Đảng, làm phản tác dụng diễn tập. Bình thường, ta phải có chủ trương đúng, giải quyết dứt điểm các kiến nghị của quần chúng, chăm lo tốt đến đối tượng chính sách, sửa kịp thời những sai trái trong quản lí nhà nước của địa phương”.

Khi đó, sau mấy cuộc họp kiểm điểm, tôi đã nhận hoàn toàn trách nhiệm về mình, dù có thanh minh rằng, tôi viết theo chỉ đạo trực tiếp của thủ trưởng cơ quan chủ quản báo Quân khu 9 - đại tá Nguyễn Dân Nam, Phó Chủ nhiệm Cục Chính trị Quân khu 9, người đã cùng tôi theo dõi trọn hai ngày diễn tập. Bài học tôi thấm thía sau vụ này: anh là nhà báo, tự anh phải hiểu luật; không thể dựa vào ý kiến của thủ trưởng để cho đó là chân lý.

Sau những kỉ niệm này, tôi tự rút ra một “cẩm nang viết báo” cho chính mình với mấy lời độc thoại nôm na như thế này:

- Báo chí là gì?

- Báo chí là thông tin.

- Thông tin cái gì?

- Thông tin sự thật.

- Thông tin như thế nào?

- Thông tin kịp thời và bổ ích.

- Viết như thế nào?

- Cố gắng viết ngắn, câu nào cũng có thông tin.

* “Tác chiến” ở Miền Tây

Miền Tây Nam bộ của Việt Nam chằng chịt sông rạch, đầy ắp nắng gió, nghĩa tình và... rượu đế. Có lẽ vì vậy nên cánh nhà báo chúng tôi, sau mỗi chuyến đi công tác, thường nghe trong con người mình nó lâng lâng tình cảm. Những tình cảm cay đắng ngọt bùi.

Nhớ hồi năm 1993, tôi cỡi xe Honda cánh én "phi" một mạch từ Cần Thơ tới Châu Đốc, vượt sông Hậu rồi sông Tiền ra biên giới Tây Nam thuộc tỉnh Đồng Tháp để viết phóng sự về huyện mới Tân Hồng ở dọc biên giới với Campuchia. Làm việc xong với UBND huyện, tôi ôm một mớ số liệu về diện tích khai hoang và năng suất làm lúa thuộc hạng nhất nhì vùng biên giới Tây Nam hồi ấy. Lại cắt đường ruộng từ thị trấn Xa Rài ra cửa khẩu Dinh Bà trong lãng đãng không khí nghèo khó và buôn lậu. Cái háo hức lúc đầu về thành tích khai hoang làm lúa trúng mùa ở biên giới tự dưng tan dần trước cảnh dân tình nghèo khó dù chỗ nào đi qua cũng thấy lúa tràn đồng.

Trên đường rời cửa khẩu về, xe bị xì bánh sau. Gần bốn giờ chiều mà trời biên giới vẫn nắng gắt. Ngặt một cái, xóm làng hai bên đìu hiu, khô khốc và suốt hơn bốn cây số đường quê, không có chỗ nào vá xe. Dẫn bộ rã người mới hiểu ra rằng, thiếu dịch vụ tới mức này thì cái điều người dân nói với mình từ sáng tới giờ quả là "chân lý": dù có làm lúa trúng cũng không cứu nổi cái nghèo.

Về gần tới thị trấn, có một điểm vá xe. Nhà như chòi. Chỉ có ông chủ gầy gò đeo kiếng cận và con chó vàng đang nằm thiêm thiếp ngủ dưới cái vỏ xe treo lủng lẳng. Té ra ông chủ từng là thầy giáo từ Cao Lãnh lên đây dạy học cả chục năm rồi. Vợ và đứa con gái nhỏ đi ruộng chưa về. Tôi khoe về những con số khai hoang của huyện. Ông chủ lầm lì vá xe. Nửa giờ sau tôi chia tay ông thầy giáo già trước tuổi. Ông đòi tôi phải uống với ông một ly "xây chừng" rượu đế, rồi nói: "Tôi quý chú em. Nhớ ly rượu này, đừng có say xỉn mà nghèo đói. Tôi chỉ xin lưu ý chú em một chuyện mà lâu nay tôi ngẫm nghĩ hoài, chắc là trúng: xứ sở mình có làm lúa giỏi tới đâu cũng khó giàu có được".

Chuyến công tác đó, rời vùng Đồng Tháp Mười, tôi đi tiếp ba ngày nữa về vùng tứ giác Long Xuyên thuộc hai tỉnh An Giang và Kiên Giang. Xong tôi viết bài “Đồng bằng ơi!” gửi đăng trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn. Tôi nhớ cái "tứ" tôi gửi gắm trong bài báo đó là đồng bằng sông Cửu Long ơi, người ở đâu trong đất nước mình khi mà đi đâu cũng chỉ thấy người ta ca... "bài ca cây lúa"?

Còn đây là chuyện tác nghiệp trong mùa lũ lụt đồng bằng.

Lụt lội ở miền Tây không giống như ở miền Trung quê tôi. Quê Quảng Nam của tôi, tới mùa lũ lụt, chỉ cần qua một đêm nước dâng tràn bờ sông Thu Bồn, là đã thấy "đỉnh lũ" và bao nhiêu cảnh tang thương kéo dài hàng tháng trời. Mùa lụt lội ở miền Tây, dân địa phương kêu là mùa nước nổi. Con nước từ sông Mekong tràn đồng Campuchia rồi tràn qua biên giới Tây Nam và... lừ đừ tràn ngập ruộng đồng các tỉnh trong vùng từ hai dòng sông Tiền, sông Hậu, kéo dài vài tháng. Các tỉnh ở thượng nguồn ngập trước, An Giang, Đồng Tháp, Long An... rồi tới Tiền Giang, Cần Thơ, Vĩnh Long, Hậu Giang, Sóc Trăng, Kiên Giang. Năm lụt lớn, thậm chí mấy tỉnh ven biển như Bến Tre, Trà Vinh, Bạc Liêu, Cà Mau cũng bị nước tấn công.

Tôi nhớ nhất kỷ niệm tác chiến trong hai mùa nước nổi ở miền Tây. Năm 1994, báo Tuổi Trẻ nhờ tôi "làm gấp" một bài khi hay tin nước đã tràn đồng mấy huyện đầu nguồn sông Tiền, sông Hậu. Tôi đón xe đò tới Châu Đốc vào quãng 11 giờ trưa. Nhìn cảnh nước đã lé đé bờ sông thị xã và mênh mông trước mặt, tôi tạt vào bưu điện Châu Đốc fax về (lúc đó chưa có e-mail) đề nghị tòa soạn cho "rao" trước, mời bạn đọc đón xem phóng sự trên báo Tuổi Trẻ Chủ Nhật bài “Lũ lụt ở hướng An Giang".

Sau đó, tôi vọt qua huyện An Phú, cùng mấy anh ở huyện đội chạy vỏ lãi khắp nơi, chỗ nào cũng mênh mông đồng nước, không biết đâu là sông Tiền, sông Hậu, đâu là ruộng vườn trước đó. Thích nhất là gặp được một đám cưới trên hai chiếc vỏ lãi đang ngược lên biên giới. Giữa trùng trùng nước lụt đỏ ngầu phù sa, bà con mình vẫn thảnh thơi che dù đỏ, dù xanh, rộn ràng mâm lễ đi rước dâu bằng vỏ lãi.

Tối bữa đó trời mưa tầm tã, tôi về tới Sài Gòn khoảng gần 11 giờ khuya và thức viết xong bài phóng sự kèm với chùm ảnh rước dâu, kịp sáng bữa sau gửi Tuổi Trẻ Chủ Nhật như đã hứa.

Tới mùa nước nổi năm 2000, miền Tây Nam bộ chịu một trận lụt tồi tệ; nước "ngâm" từ tháng 7 tới tháng 12. Cả đồng bằng chịu không thấu, tỉnh nào cũng chờ cứu trợ. Tôi kể lại câu chuyện này để chia sẻ một kinh nghiệm nho nhỏ: tác chiến ở miền Tây Nam bộ, xin các bạn chớ chủ quan khi đi ghe xuồng, nhất là vỏ lãi (tắc ráng), một loại ghe nhỏ có gắn “máy đuôi tôm” rất thông dụng của người dân miền Tây sông nước.

Lần đó vào quãng tháng 10-2000, chúng tôi đi cứu trợ ở huyện Hòn Đất trong vùng tứ giác Long Xuyên thuộc tỉnh Kiên Giang. Như mấy lần trước, chúng tôi thuê vỏ lãi để đi tới những trường tiểu học đang lênh láng giữa đồng nước.

Đi chung đợt này, ngoài cánh nhà báo còn có một anh bạn doanh nhân làm cho một công ty liên doanh với Đức. Anh chàng này mê nghề báo và lúc nào cũng lủng lẳng máy chụp ảnh trước ngực, giống như tôi. Ra tới giữa kinh Mướp Giăng đang cuồn cuộn chảy, thấy chiếc vỏ lãi mình thuê nhỏ quá, sợ không an toàn, chúng tôi quyết định tấp vào bờ đổi vỏ lãi lớn hơn.

Tôi và nhà doanh nghiệp này sang ghe sau cùng. Anh bạn tưởng vỏ lãi trống người là khó lật, anh đứng chồm ra mé ngoài vỏ lãi để chụp hình. Đứng bên này, tôi chỉ kịp la lên "Coi chừng lật vỏ!" thì chiếc vỏ lãi đã nghiêng úp về phía anh bạn. Nhờ gốc con nhà lính, tôi kịp phản xạ phóng mình lộn một vòng qua chiếc vỏ lãi lớn đang áp mạn kề bên. Khi đứng lên, tuy hơi ê người, tôi đã kịp đưa máy ảnh bấm được một kiểu, cảnh anh bạn đang… lủm chủm lội vô bờ.

Cái tin ảnh hi hữu đó, tôi gửi đăng trên tờ Saigon Times Weekly. Sau đó, anh bạn tôi nhận được e-mail từ Úc của một người bạn, bảo rằng, trong lũ lụt miền Tây, hổng ngờ có nhà doanh nghiệp quá ư là... lãng mạn.

Còn bạn tôi thì trả học phí một chầu rượu đế cho bài học: không phải chiếc ghe nào ở xứ mình cũng giống… chiếc ghe nào! ./.

Chuyện ở Sao Biển

2009-05-12T10:17:00.008+07:00

(TBKTSG Online) - Hai tuần trước có việc ra Phú Quốc, như mọi lần tôi nghỉ lại ở Sao Biển, một khu resort trên bãi biển cạnh chân đồi Bà Kèo, trông ra vịnh Thái Lan.

Marillyn và Alan

Tại đây, tôi có dịp trò chuyện với hai vợ chồng Marillyn và Alan, du khách Anh Quốc. Là người dân của xứ sở bao bọc tứ bề là biển cả mênh mông, nhưng cả hai đều tỏ ra rất thích thú với khí hậu, thiên nhiên và con người ở Phú Quốc.

Bữa đó, dù sắp rời Sao Biển vào chuyến bay cuối giờ buổi sáng nhưng vẫn thấy cả hai phơi trần trên cát nằm đọc sách, tôi hỏi họ về Phú Quốc và Sao Biển. Hai vợ chồng trao đổi nhau một chút rồi chị Marilyn ghi vào sổ tay của tôi mấy dòng này:

“Tôi không nghĩ rằng mọi người Việt Nam đã nhận ra đất nước mình đẹp đến mức nào, vì nếu họ nhận ra thì họ đã giữ cho nó sạch sẽ hơn; ở Phú Quốc, chỗ nào cũng gặp rác. Tôi hy vọng nơi này sẽ không phát triển theo hướng “Tây phương hóa” và làm biến dạng nó. Nên giữ cho các khu nghỉ dưỡng nhỏ vừa phải, phù hợp với bản sắc của đất nước mình.

Tôi cho rằng Sao Biển là một khu nghỉ dưỡng tốt và chắc chắn chúng tôi sẽ quay lại đây lần nữa, để thư giãn thoải mái trên ghế tắm nắng mà thấy tiện nghi như ở trong phòng. Nhưng trên hết, đây là một nơi cực kỳ thanh bình với những nhân viên thân thiện và nồng hậu như biển cả”.

Đảo Phú Quốc bây giờ đang có hàng chục khu nghỉ dưỡng như Sao Biển, rộng chừng hai héc ta trở lên. Chỉ tiếc là một số nơi có xu hướng “bê-tông hóa” những dãy bungalow, không còn được nhẹ nhàng tự nhiên như Sao Biển.

Hôm nghỉ ở đây, tôi gặp cảnh ba cặp khách Tây ghé Sao Biển chơi rồi trở về dời chỗ từ một bungalow gần đó sang đây nghỉ nốt những ngày còn lại. Hỏi chuyện, một người đáp gọn lỏn: “Ở đây thanh bình hơn”.

Lạ là, như mọi năm bắt đầu vào mùa mưa thì du khách Tây giảm hẳn, nhưng năm nay theo lời anh Phạm Mỹ, chủ nhân khu Sao Biển, khách Tây vẫn tiếp tục đặt phòng. Điều này làm anh vui, nhưng dường như cũng khiến anh nghĩ ngợi nhiều.

Anh Mỹ đang phân vân trước một sự lựa chọn: có nên liên doanh với một nhà đầu tư nước ngoài để nâng cấp Sao Biển hiện đại hơn, trong đó có xây thêm hồ bơi? Anh còn có dự định mở thêm một tour mới, ngoài mấy tour lặn biển và câu mực, do một người bạn đảm trách lâu nay. Đó là tour khám phá vườn rừng trên đồi Bà Kèo.

Nơi đó, gia đình anh còn một mẫu vườn rừng trồng chen nào dừa, xoài, mít… giữa hằng hà đá núi nhỏ to, cảnh vật còn hoang dã.

Khách Tây chỉ cần trả 10 đô la, vắt theo một cái võng, lội bộ chừng 15 phút cùng một người làm vườn lên thăm rẫy trồng cây ăn quả và khám phá hệ sinh thái rừng của Phú Quốc; sau đó lại "hạ sơn" để ngâm mình trong sóng biển.

Đồi Bà Kèo

Ông Nguyễn Văn Bé - cha vợ của anh Phạm Mỹ

Anh Mỹ thổ lộ chuyện này với vài người bạn; nhiều người khuyên anh nên liên doanh đầu tư phát triển cơ ngơi, nhưng cũng không ít ý kiến e dè, nghi ngại.

Riêng chuyện mở thêm tour mới thì mọi người trong gia đình và bạn bè đều đồng tình ủng hộ. Bởi vì chỉ giới thiệu tour, khách thích thì làm, không thì thôi, không ảnh hưởng mấy tới thiên nhiên và môi trường sống. Còn chuyện nâng cấp khu nghỉ dưỡng như nhiều nơi đang làm trên đảo thì… khó tính quá!

Anh Phạm Mỹ

Hôm rồi, tôi chợt nghĩ tới Marilyn và Alan và gởi email, kể lại câu chuyện này với họ. Marilyn hồi âm với những lời góp ý như từ một người bạn:

“Với những bungalow thì có thể chăm chút thêm một ít cho nội thất là đạt được sự hoàn hảo. Tại sao cần phải xây thêm một cái hồ bơi khi mà mình chỉ ở cách biển ấm áp có vài bước chân? Những resort lớn ở Phú Quốc nhìn cứ y như nhau, chẳng có được cái cảm giác là mình đang ở đâu; nhưng Sea Star thì lại đặc biệt, nó hoà hợp với chung quanh, nó đơn giản mà nổi bật. Nó làm cho mình cảm thấy tràn ngập sự yên bình. Thế nên, xin đừng làm cho nó giống như ở những nơi khác.

Không phải tất cả du khách phương Tây đều thích hồ bơi, quán bar, cây thông... Rất nhiều người trong chúng tôi muốn cảm nhận được những điều mà các bạn có ở Việt Nam, một xứ sở đẹp nổi bật với những con người có lẽ là tốt nhất trên thế giới. Còn về chuyện rác thải, nó có khắp nơi ở Việt Nam.

Tôi thấu hiểu cuộc sống vất vả như thế nào của nhiều người Việt Nam, nhưng họ lại thật sự may mắn khi sống ở một trong những đất nước đẹp nhất mà chúng tôi từng đặt chân đến”.

══════════════
Ảnh: Mỹ Xuyên
══════════════

Bài đã đăng tại Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online
URL: http://www.thesaigontimes.vn/Home/
vanhoadulich/dulich/18937/

Mời xem thêm:

* We love Vietnam!
URL: http://www.metinfo.vn/blog/?p=3092

* 30-4, khách sạn, resort ở Phú Quốc kín chỗ
URL: http://www.thesaigontimes.vn/
Home/vanhoadulich/dulich/18281/

* Sensing tranquility and peace at Sao Bien Resort
URL: http://english.thesaigontimes.vn/
Home/travel/travelguide/4424/

Tôi nghĩ đến sự phát triển bền vững

2009-05-09T09:47:00.010+07:00

Anh tên Trịnh Công Phát, năm nay 48 tuổi, quê gốc Chợ Gạo, Tiền Giang, nhưng cuộc sống đẩy đưa khiến anh chọn Phú Quốc làm nơi lập nghiệp. Sau nhiều năm gắn bó với nghề làm dịch vụ du lịch, sản xuất rượu mang nhãn hiệu Sim Sơn, bây giờ anh lại say mê với dự án “Xây dựng mô hình bảo tồn, nghiên cứu phát triển cây sim rừng đảo Phú Quốc”. TTCT vừa có cuộc trò chuyện thân tình với anh...

Hoa sim

Khởi nghiệp từ... rau

* Cơ duyên gì khiến anh, một nông dân gốc Tiền Giang, lại trở thành doanh nhân gắn bó với đảo Phú Quốc?

- Năm 1979 tôi đang đi học thì chiến tranh biên giới phía Bắc xảy ra. Tôi được tuyển vào quân chủng hải quân về công tác tại Vùng 5 hải quân đóng ở Phú Quốc. Năm 1983 tôi chuyển ngành về dạy học trên đảo Phú Quốc và ở lại lập nghiệp luôn tới bây giờ.

* Nhưng khởi nghiệp của anh hình như đâu phải từ cây sim Phú Quốc?

- Đúng, tôi khởi nghiệp từ... vườn rau. Cuối những năm 1980 kinh tế rất khó khăn, tôi và bà xã dạy học trên đảo lương không đủ sống nên tụi tôi phải trồng rau màu, chăn nuôi gà bán để cải thiện kinh tế gia đình. Vừa làm nông dân vừa làm thầy giáo, lúc đó có hai chú nhóc chào đời nên phải tích cực tăng gia cải thiện.

Nhà hàng và món ngon của Vườn Táo

Trong một lần về Tiền Giang thăm gia đình, thấy bà con trồng táo tốt quá nên tôi mua 200 cây về trồng trong vườn nhà. Ngày táo có trái dân trên đảo vô thăm vườn rất đông vì trên đảo không có ai trồng loại trái cây này. Từ vườn táo tụi tôi trồng thêm vườn mận, vườn ổi, vườn sim. Khách vô tham quan ngày một đông, lại có nhu cầu giải khát tại chỗ nên tụi tôi bán thêm dừa tươi, nước đá chanh, nước ổi cho khách. Sau này khách đòi mua gà nuôi trong vườn nấu cháo, mình bán luôn. Từ đó hình thành quán Vườn Táo lúc nào không hay. Nói là quán cho oai chứ thật ra khách muốn ăn cháo gà phải cùng chủ xắn quần rượt gà để bắt rồi phụ nhổ lông làm thịt, sau đó trải chiếu ngoài gốc cây ăn chứ đâu có nhà ăn như bây giờ.
* Từ táo qua sim... phải có nguyên nhân gì đó chứ?

- Anh đến Phú Quốc rồi chắc cũng thấy rừng sim giống như chiếc áo đẹp khoác lên hòn đảo. Tháng chín tháng mười là mùa sim trổ hoa, trên sườn núi, dọc các con suối trong rừng và hai bên đường đâu đâu cũng tím ngắt một màu hoa.

Dưới góc nhìn kinh doanh, rừng sim còn là nơi cung cấp nguyên liệu cho nghề sản xuất rượu sim, một loại rượu độc đáo của Phú Quốc. Rừng sim cũng là nơi hàng ngàn nông dân nghèo trên đảo kiếm sống mỗi khi mùa sim chín, họ thu hoạch trái bán cho những nhà sản xuất rượu trên đảo mà không phải bỏ vốn đầu tư hay bỏ công chăm sóc... Thấy nhiều nước nổi tiếng với nghề trồng nho để sản xuất rượu cung cấp cho cả thế giới, tôi nghĩ vì sao chúng ta không làm cho Phú Quốc trở thành nơi trồng sim, sản xuất rượu sim và các loại rượu làm từ trái sim rừng của Việt Nam. Tôi tin là nó sẽ chinh phục thế giới như rượu nho của châu Âu.

... và giấc mơ sim

Trái sim

“Tôi thấy cây sim rừng của Phú Quốc rất đặc biệt, khác những loại sim trong đất liền ở miền Trung và miền Bắc. Nhiều sản phẩm độc đáo chỉ Phú Quốc mới có được từ cây sim và dân nghèo cũng nhờ cây sim để thoát nghèo. Vì vậy tôi đã giúp anh Trịnh Công Phát xây dựng đề án “Xây dựng mô hình bảo tồn, nghiên cứu phát triển cây sim rừng đảo Phú Quốc”. Chủ yếu lập ra cho được một kiểu sử dụng đất rừng Phú Quốc, vừa bảo vệ môi trường rừng vừa tạo ra của cải phi gỗ để giúp dân xóa đói giảm nghèo, vừa sản xuất ra đặc sản Phú Quốc đem lại nguồn thu cho ngân sách”. GSTS VÕ TÒNG XUÂN

* Dự án bảo tồn rừng sim của anh cũng xuất phát từ ý định này?

- Dự án này nhằm mục đích bảo tồn và phát triển những khu rừng sim hiện có, nghiên cứu toàn diện giống sim rừng ở Phú Quốc, phân lập, xác định những giống cho năng suất, chất lượng cao để bảo tồn và phát triển giống, xây dựng mô hình thâm canh, xen canh cây sim với các loại cây khác có giá trị kinh tế cao, sau đó chuyển giao quy trình sản suất cho nông dân trong vùng.

Mô hình này là sự hợp tác của bốn “nhà”: Nhà nước xây dựng chủ trương chính sách quản lý phát triển rừng; nhà khoa học nghiên cứu chuyển giao công nghệ; nhà doanh nghiệp định hướng phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm; nhà nông trồng và xây dựng vùng nguyên liệu trên cơ sở áp dụng những thành tựu khoa học đã đạt được.

* Nông dân có được lợi gì từ dự án này không?

Hái sim

- Có chứ, đó là lợi ích từ một loại cây trồng có hiệu quả kinh tế cao, vốn đầu tư thấp phù hợp năng lực tài chính của các hộ nông dân nghèo trên đảo. Môi trường cảnh quan thiên nhiên trên đảo được bảo vệ và phát triển bền vững. Doanh nghiệp có được một vùng nguyên liệu tập trung rộng lớn nhưng ít vốn đầu tư. Nhà nước có thêm nguồn thu ngân sách lớn từ thuế tiêu thụ đặc biệt của rượu sim. Những cánh rừng sim này được người dân tự quản lý vì rừng chính là nguồn thu nhập của họ.

* Được đánh giá cao tại hội thảo của Trung tâm Khuyến nông khuyến ngư quốc gia thuộc Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn tổ chức ở Phú Quốc tháng 3-2009, dự án đã tiến triển tới đâu rồi?

- Hiện nay các nhà khoa học và tôi đã thỏa thuận thống nhất một số đề tài sẽ triển khai nghiên cứu trong thời gian tới, bao gồm nghiên cứu cây sim rừng, định hướng nghiên cứu một số sản phẩm khác ngoài rượu, nhằm mục tiêu đa dạng hóa các sản phẩm từ cây sim. Đối với chính quyền địa phương, sau hội thảo tại Phú Quốc hôm 6-3, ngành chức năng tỉnh Kiên Giang và huyện đảo Phú Quốc đang xúc tiến các thủ tục pháp lý để thực hiện dự án. Các nhà khoa học cũng bắt tay vào thực hiện theo các chương trình riêng của họ.

Nụ hoa sim

Chúng tôi đã mua 6ha đất để trồng sim và chuẩn bị xây dựng một trung tâm nghiên cứu ở ấp Rạch Hàm, xã Hàm Ninh làm nhiệm vụ nghiên cứu giống, quy trình công nghệ sau thu hoạch, quy trình trồng trọt thâm canh và xen canh cây sim trên nền đất rừng của Phú Quốc. Những kết quả nghiên cứu ở đây sẽ được chuyển giao cho các hộ nông dân về kỹ thuật, nhằm hình thành vùng chuyên canh cây sim cho Phú Quốc để phục vụ ngành công nghiệp rượu sim trong tương lai.

* Nghe đâu anh còn mời được GSTS Võ Tòng Xuân ở Đại học An Giang viết dự án và sau đó một số nhà khoa học ở Đại học Cần Thơ tham gia dự án?

- Tôi gặp thầy Xuân một lần ở Cần Thơ qua sự giới thiệu của một người bạn nhân dịp tôi vào quảng bá các món ăn đặc sản của Phú Quốc và rượu Sim Sơn. Khi chuẩn bị xây dựng vùng nguyên liệu cho rượu sim Phú Quốc, tôi tìm đến thầy Xuân để trình bày ý tưởng, sau đó mời thầy ra Phú Quốc tìm hiểu thực tế. Qua khảo sát thực tế, đánh giá tiềm năng cũng như lợi ích mà cây sim mang lại cho nông dân nghèo trên đảo và cho ngân sách địa phương, thầy Xuân đã đồng ý cùng tôi xây dựng dự án này, đồng thời giới thiệu một số nhà khoa học khác để cùng kết hợp nghiên cứu một số đề tài phục vụ việc xây dựng mô hình nghiên cứu phát triển cây sim sắp tới.

* Anh tính bao nhiêu năm sẽ thu hồi vốn và có lãi?

Phân loại sim để ủ

- Đó là cái lợi bền vững, không phải có được trong ngày một ngày hai. Tôi muốn san sẻ một phần lợi nhuận từ việc kinh doanh của gia đình mình cho bà con nông dân nghèo tại đảo qua việc đầu tư và phát triển mô hình nông nghiệp mới này. Tôi cũng muốn thông qua dự án này làm cho rừng ở Phú Quốc được bảo tồn tốt hơn, trên cơ sở cộng đồng dân cư tại địa phương cùng tham gia bảo vệ và cùng chia sẻ lợi ích từ rừng mang lại. Như vậy, Công ty cổ phần sản xuất thương mại và dịch vụ Sơn Phát không phải bỏ ra một số vốn lớn để xây dựng vùng nguyên liệu khắp đảo cho rượu sim, nhưng vẫn có nguyên liệu ổn định do chúng tôi cùng những người nông dân Phú Quốc đồng hành trong chương trình này.

* Xin tò mò một chút về thương hiệu rượu Sim Sơn trong chuỗi kinh doanh nhà hàng - công ty cung cấp dịch vụ hậu cần của gia đình anh trên đảo?

- Trước đây chúng tôi sản xuất rượu chủ yếu phục vụ trong nhà hàng Vườn Táo của mình. Sau này do nhu cầu phát triển, du khách mua về làm quà tặng nên cần có thương hiệu cho sản phẩm rượu sim. Một người bạn của tôi trong đất liền đã đề nghị lấy tên bà xã tôi ghép với chữ sim thành chữ Sim Sơn để làm tên cho loại rượu này.

* Ở tuổi này với cơ ngơi này, rõ ràng anh là một người thành đạt. Anh nghĩ gì về chặng đường đã qua và sắp tới?

Ông Trịnh Công Phát và TS Nguyễn Minh Thủy (ĐHCT)

- Gần đây tôi nghĩ nhiều về sự phát triển bền vững và tuân thủ pháp luật trong kinh doanh. Theo tôi, cuộc sống này giống như một ngôi trường mà mỗi người chúng ta phải đến để học cả đời. Có người thi đậu cũng có kẻ thi rớt, người thành công kẻ thất bại, nhưng cuối cùng cũng cảm ơn cuộc sống này vì đã cho ta cơ hội được làm người.

* Cảm ơn anh về cuộc trò chuyện.

Ảnh: Dương Thế Lộc, Mỹ Xuyên

■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■

Bài đã đăng trên Tuổi Trẻ Cuối Tuần số ra ngày 24.4.2009
URL: http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=313669&

Bến Tre

2009-05-02T20:53:00.012+07:00

Tuần rồi, chúng tôi chia làm hai nhóm, một từ Sài Gòn xuống, một từ Cần Thơ lên, hẹn gặp nhau tại chân cầu Rạch Miễu lúc 10 giờ trước khi vào thị xã Bến Tre làm lễ trao học bổng vào đầu giờ chiều. Trong thời gian chờ đợi, mua một tour du lịch sông nước miệt vườn để coi thử từ sau khi có cầu Rạch Miễu “ốc đảo Bến Tre” ra sao.

Nhóm Sài Gòn theo quốc lộ 1A đi bằng ô tô từ 6 giờ 30, mang theo 40 suất học bổng của Quỹ Thời báo Kinh tế Sài Gòn (Saigon Times Foundation). Nhóm Cần Thơ xuất phát lúc 5 giờ; nhà tài trợ Trần Kim Đính, Giám đốc Công ty Metinfo, góp 30 suất học bổng và tôi làm một chuyến “bụi đời xe ôm”. Kết quả là, dù đi trước và theo đường tắt hương lộ, tỉnh lộ - ngắn hơn từ Sài Gòn - nhưng do phải qua ba chuyến phà Cần Thơ, Đình Khao, Hàm Luông, nhóm của tôi cũng tới đích chậm hơn nửa giờ. Anh Đính nói vui: “Thời buổi này, đi tắt đón đầu chưa chắc đã nhanh”.

Mới hai năm xa trở lại, không ngờ thị xã Bến Tre bây giờ thay đổi quá. Đường sá phong quang, ít thấy khẩu hiệu mà gặp nhiều cây xanh. Cuối tháng Tư, phượng đỏ tưng bừng gối đầu lên những tán hoàng hậu vàng rực rỡ. Rồi những con đường tím ngắt bằng lăng bên những khu phố rợp bóng dừa xanh và những con hẻm mát rượi bóng cây sao cổ thụ. Chợ đông đúc, xe cộ rộn ràng nhưng hiếm khi gặp cảnh vượt đèn đỏ, cải vã, rác rến. Hai bên đường, đi chừng vài trăm bước là gặp một “cô nàng chim cánh cụt” đứng há miệng “cho tôi xin rác”.

Giống như nhiều hương lộ ở Chợ Lách, Mỏ Cày, Giồng Trôm, Ba Tri… đi trong thị xã này, khách lạ không sợ lạc đường vì các giao lộ đều có bảng chỉ đường đúng chuẩn. Dạo quanh phố phường thị xã, gặp nhiều nhà vườn, nhà phố hiện đại xanh um hoa cảnh và nhiều ngôi chùa, nhà thờ vẫn giữ nguyên kiến trúc trầm tư của mấy mươi năm trước.

Thích nhất là trường học; hầu hết các trường từ tiểu học đến phổ thông trung học đều rộng rãi, mát mẻ. Học sinh vẫn nô đùa ầm ĩ trong sân trường nhưng khi ra đường thì đồng phục gọn gàng, chạy xe trật tự. Hai ngày ở đây, tôi không gặp một người ăn xin nào và chỉ có hai lần được mời mua vé số.

Anh Nguyễn Văn Trọng, Giám đốc Trung tâm Điều hành du lịch Bến Tre, nói rằng từ trước khi làm cầu Rạch Miễu, tỉnh đã lo tới những chuyện này. Bến Tre bây giờ học ở nước ngoài nhiều, không còn là ốc đảo nữa.

Anh lấy thí dụ, khu du lịch sinh thái Vàm Hồ bên bờ sông Ba Lai ở huyện Bình Đại lúc mới mở thu hút du khách đông tới nỗi chim cò bỏ những cánh rừng chà là ra đi. Thế là lãnh đạo tỉnh yêu cầu đóng cửa luôn khu du lịch ấy. Hèn chi mà ở trước công viên Hoàng Lam mới mở bên bờ sông Bến Tre, bên cạnh tượng đài “Chiến thắng trên sông”, người ta vẫn giữ lại một đám bần hoang dã đã mọc từ bao đời.

Chiều hôm đó, sau lễ trao học bổng, anh Nguyễn Thành Phong, Phó bí thư Tỉnh ủy, và thầy Lê Ngọc Bửu, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bến Tre, rủ mọi người đi viếng mộ cụ Đồ Chiểu và thăm trường Phan Thanh Giản ở huyện Ba Tri. Chúng tôi hỏi về chuyện học của con em nông dân bây giờ và thắc mắc nhờ đâu đất Bến Tre lại có được những con người lỗi lạc như nhà bác học Trương Vĩnh Ký, cụ Võ Trường Toản, cụ Nguyễn Đình Chiểu, cụ Phan Thanh Giản hay nữ tướng Nguyễn Thị Định. Thầy Bửu nói đang có khoảng 14% trong số hơn 230.000 học sinh của tỉnh còn nghèo lắm nhưng rất ham học. Nhiều em đạp xe cả chục cây số để tới trường vẫn không bỏ học.

Kinh tế Bến Tre vẫn dựa vào nông thôn, lấy nông nghiệp, du lịch, thủy sản làm cái đà đi lên. Anh Phong kể, hồi anh lên Sài Gòn thi đại học phải ở trọ khổ lắm nên sau này khi làm Bí thư Thành đoàn TPHCM, anh đã đề xuất một cách hỗ trợ thí sinh nghèo mà giờ đã thành phong trào “Tiếp sức mùa thi”.

Một người bạn ở Sài Gòn cảm kích trước vẻ đẹp của những ụ rơm vàng ở hai bên đường mà anh nói là lâu lắm rồi mới thấy. Anh Phong bảo, nhưng đó là nỗi lo lớn của tỉnh. Ba Tri có đàn bò hơn 60.000 con, cần có rơm làm thức ăn. Trước mặt nhà thì rơm rạ sạch như vậy nhưng đằng sau nhà thì phân bò đang làm ô nhiễm dần môi trường sống.

…Xin được kết thúc câu chuyện nhỏ về Bến Tre bằng hình ảnh mà anh Trần Kim Đính chụp được khi chúng tôi chạy xe gắn máy lên gần tới giữa cầu Rạch Miễu - cây cầu nối Bến Tre với Tiền Giang và cả nước. Không thể tưởng tượng nổi những cô gái nhỏ nhắn như vậy có thể đạp xe lên tới giữa cầu, ở tít trên cao đầy nắng gió…

Ảnh: Trần Kim Đính

Bài đã đăng tại:

URL:http://www.thesaigontimes.vn/Home/
vanhoadulich/vanhoa/18283/

Ra Phú Quốc gặp Cội Nguồn

2009-04-15T14:26:00.007+07:00

Có một cặp vợ chồng năm nay ngoài ba mươi tuổi, mê đảo Phú Quốc tới nỗi, đã lập ra bảo tàng tư nhân đầu tiên ở ĐBSCL mang tên Cội Nguồn Phú Quốc. Bảo tàng này mọc lên sau gần mười năm họ say mê sưu tầm và bảo tồn mọi thứ gắn bó với hòn đảo du lịch nổi tiếng ở vùng biển Tây Nam đất nước…

Phước Huệ và Phương Đài

Đó là một khu nhà năm tầng đồ sộ dựa lưng vào một ngọn đồi thoai thoải nằm bên đường Trần Hưng Đạo, thị trấn Dương Đông. Chưa tính tiền đất từ hơn năm héc ta do cha mẹ cho, vợ chồng Huỳnh Phước Huệ và Nguyễn Thị Phương Đài đã bỏ ra hơn sáu tỉ đồng đầu tư vào đây. Quanh bảo tàng là những khu cây xanh xen trong các gian nhà nuôi chó xoáy Phú Quốc, chim ó biển và khu bán quà lưu niệm đặc sản Phú Quốc. Đã ba lần ghé thăm nơi này, mỗi lần gần một buổi, vậy mà tôi cũng chỉ như người “cỡi ngựa xem hoa”.

Bảo tàng Cội Nguồn

Theo lời anh Huệ, Phú Quốc có lịch sử khai hoang lập ấp khá sớm ở ĐBSCL. Năm ngoái là tròn 300 năm hình thành Phú Quốc kể từ 1708 - năm Mạc Cửu sáp nhập vùng đất Hà Tiên bao gồm đảo Phú Quốc, vào xứ Đàng Trong của Việt Nam. Nói rồi, hai vợ chồng dẫn khách lang thang qua từng gian trưng bày hàng nghìn hiện vật. Có gian âm u những cánh rừng già trăm tuổi với hàng chục loại gỗ rừng nhiệt đới. Có gian trưng bày dấu tích vua Gia Long những năm trôi dạt ra đây (1782 - 1786). Chỗ khác, khách đứng trầm tư bên hai miếng ván ghe lương thực lấy từ xác con thuyền bị giặc Pháp đánh chìm, của người anh hùng Nguyễn Trung Trực, mất năm 1868. Rồi những thuyền chài, làng chài nguyên thủy với nghề làm nước mắm, trồng tiêu… cùng bao nhiêu phong tục tập quán của người dân tứ xứ mang tới hòn đảo xinh đẹp ấy. Cội Nguồn Phú Quốc đang trưng bày 540 hiện vật liên quan tới những chuyện này.

Nhà sàn Phú Quốc

Gian bếp ngư dân Phú Quốc xưa

Mảnh ván thuyền lương của Nguyễn Trung Trực

Bình gốm nhặt trên các xác tàu thuyền chìm quanh đảo

Hai vợ chồng Huệ - Đài còn kỳ công sưu tầm được 2.645 cổ vật gắn với đảo gồm gốm, đá, sứ, đồng và gỗ hóa thạch. Ngoài gỗ hoá thạch, còn lại đã được Trung tâm UNESCO Nghiên cứu Bảo tồn cổ vật Việt Nam, thẩm định có niên đại từ thế kỉ 15 trước Công nguyên đến đầu thế kỉ 20. Phước Huệ kể, bộ rìu đá 50 cái, sưu tầm tại vùng đất xã Cửa Cạn. Bộ sưu tập biển và rừng Phú Quốc có 20 hiện vật từ xương bò biển, cá voi, nanh heo rừng, 90 loài sò, ốc và 10 loại san hô. Độc đáo là hai vợ chồng đã sưu tầm được 20 mảnh rêu hóa thạch hàng triệu năm tuổi. Riêng bộ sưu tập lõi gỗ rừng thì họ đã có 30 tác phẩm nghệ thuật dân gian độc đáo. Ở đây còn có 300 thư mục, tài liệu tiếng Việt, Anh, Pháp về đất và người Phú Quốc cùng với trên 100 tác phẩm tranh dân gian và đương đại sáng tác về Phú Quốc.

Một sắc phong của triều Nguyễn dành cho Mạc Cửu

Dáng người gầy, giọng nói nhỏ nhẹ, Phước Huệ luôn được Phương Đài “bổ sung thông tin” trong những câu chuyện khởi nghiệp của hai vợ chồng. Từ khi còn học đại học quản trị kinh doanh ở TP.HCM, Huệ đã viết cẩm nang du lịch về đảo Phú Quốc. Ra trường về làm hướng dẫn viên du lịch cho khách sạn Sài Gòn – Phú Quốc, anh càng có dịp khám phá và say mê hơn hòn đảo quê nhà. Rồi anh gặp chị, cùng làm nghề du lịch. Thế là tận dụng mọi cơ hội lang thang khắp đảo, hai vợ chồng không bỏ qua một mảnh vỡ sành, một nhánh cây khô hay một hòn đá sỏi nào trong những chuyến lên rừng xuống biển cùng du khách. Rồi nghe có ngư dân nào muốn bán món này món kia, anh chị lại lặn lội tìm mua cho được.

Huỳnh Phước Huệ bên số cổ vật chờ bày biện

Dần dà, họ mở cơ sở Cội Nguồn, chuyên trưng bày các món sưu tầm được, kết hợp với việc bán hàng lưu niệm cho du khách – hầu hết là hàng mỹ nghệ vỏ ốc, vỏ sò và ngọc trai Phú Quốc (có viên ngọc trai giá tới 4.000 đô-la Mỹ). Ba năm nay, du khách ghé Cội Nguồn ngày càng đông và theo lời Huệ, mỗi ngày có khoảng 90% du khách ra Phú Quốc ghé Cội Nguồn. Năm ngoái, thấy đã có quá nhiều người “mê” Phú Quốc, hai vợ chồng quyết định lập bảo tàng Cội Nguồn Phú Quốc. Ngày 23-2-2009, UBND tỉnh Kiên Giang đã ký quyết định thành lập bảo tàng này – đây là bảo tàng tư nhân thứ chín ở Việt Nam, cho tới thời điểm này. Nơi đây đang có gần hai mươi nhân viên làm việc, trong đó có người được đào tạo chuyên ngành bảo tàng từ trong đất liền ra.

Vịnh Thái Lan nhìn từ sân thượng bảo tàng Cội Nguồn

“Có phải để bán hàng cho sung hơn không?” - tôi hỏi vui. Huỳnh Phước Huệ từ tốn nói: “Hai vợ chồng chỉ muốn có thêm nhiều người hiểu về Phú Quốc”. Nguyễn Thị Phương Đài nhỏ nhẹ: “Ảnh sợ nay mai Phú Quốc mất đi nhiều thứ vì bây giờ người ta xây dựng dữ quá”. “Nhưng, thí dụ như để có 57 lát gỗ trưng bày kia thì chắc là anh phải đốn hạ tới 57 cây gỗ rừng?”. Huỳnh Phước Huệ lại từ tốn trả lời: “Cái đó mình sưu tầm tại công trình sân bay Phú Quốc đang thi công, ở đó cây cối bị đốn bỏ nhiều lắm”.

Ảnh: Dương Thế Lộc, Huỳnh Kim

Mong manh đom đóm

2009-03-15T17:03:00.009+07:00

Ở dưới đất nhìn xa nhìn gần, hay gặp cuộc đời mong manh đom đóm. Bay lên trời đôi ba vòng chuồn chuồn châu chấu lượn quanh Cần Thơ Vĩnh Long sông Hậu, càng thấy trần gian đom đóm mong manh.

Đây không là cố quận mà như trùng phùng Trung Niên Thi Sĩ ngày xưa:

Hỏi rằng người ở quê đâu
Thưa rằng người ở rất lâu quê nhà

Đích thị quê nhà hai tiếng gần xa.

Dường như đom đóm nơi xa ấy
Đang thắp đèn bên sông mong manh
Xin gởi qua bến bờ xa vắng
Ánh hoàng hôn ấm áp bình minh

Làm đom đóm

Gặp quê nhà

Ra sông Hậu

Ngắm cồn Sơn

Lên Trà Nóc

Xuống cù lao

Qua Vĩnh Long

Về mặt đất

₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪

* Tái bút:

Cảm ơn đom đóm ngỏ lời
Gởi cho tại hạ một trời mong manh
Kể từ ngày tháng xa xanh
Ra đi bỏ lại mấy nhành rong rêu
Rứa là huynh muội thương yêu
Rứa là nhung nhớ sớm chiều ruột đau
Dẫu là cách trở bể dâu
Cũng là dâu bể rất lâu quê nhà
Trung niên thi sĩ gọi là
Mong manh đom đóm nõn nà muội huynh

₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪

Ảnh: Dương Thế Lộc

Phú Quốc mùa biển lặng

2009-03-09T12:53:00.012+07:00

Tuần rồi chúng tôi ra đảo Phú Quốc trao học bổng của Quỹ Thời báo Kinh tế Sài Gòn (Saigon Times Foundation – STF) nhằm mùa biển lặng, vậy mà cứ nghe trong lòng như có những cơn sóng dậy.

Ba mươi em học sinh được phòng giáo dục huyện chọn nhận học bổng lần này, em nào cũng con nhà nghèo mà hiếu học. Buồn nhất là có tới mười bốn em có hoàn cảnh cha mẹ li dị hoặc mồ côi. Danh sách in những hàng chữ nằm lặng thinh, như là ánh mắt buồn hiu của các em.

“Nguyễn Trùng Dương, lớp 6, cha mẹ li dị, đang sống với ngoại già yếu. Nghiêm Hoài Giang, lớp 7, cha mẹ li dị, đang sống với mẹ bệnh nặng. Nguyễn Nam Em, lớp 6, cha mẹ li dị, gia đình khó khăn. Nghiêm Hoài Sơn, lớp 3, cha bỏ, mẹ làm mướn. Phan Tuấn Hiệp, lớp 5, cha mất sớm, mẹ làm mướn. Nguyễn Thị Mỹ Oanh, lớp 3, mồ côi cha mẹ, ở với ngoại. Phú Chí Nguyễn, lớp 5, mẹ mất sớm, cha làm thuê, ở nhà trọ. Nguyễn Hữu Nghĩa, lớp 2, không có cha, mẹ làm thuê. Mai Xuân Kiên, lớp 5, cha mất, mẹ bệnh tật. Lê Thị Thu Thảo, lớp 5, cha mẹ bỏ nhau, mẹ nuôi 5 con đi học. Tô Thanh Hải, lớp 3, cha mẹ li hôn, ở với người đỡ đầu”…

Thầy Phạm Văn Nghiệp, trưởng phòng giáo dục huyện Phú Quốc, nói đang có hơn 20 % trong số khoảng hai chục ngàn học sinh trên đảo Phú Quốc nghèo khó và rơi vào những hoàn cảnh tương tự như vậy. Rồi thầy Nghiệp kể một câu chuyện thương tâm về một em nữ sinh lớp 7 ở ấp Suối Đá mới chết tại ao nhà hồi trước Tết rồi. Chỉ vì em phải dậy sớm ra ao gánh nước tưới rau để kịp đi học trong khi bụng còn đói. Cha em đã mất, mẹ tái giá và em sống với hai người lớn vô cảm trong một căn nhà lá.

Thầy Nghiệp còn kể nhiều chuyện nữa về những đồng tiền học bổng không tới tay các em, trong đó có một nguyên nhân: có quá nhiều những người cha lấy tiền này đi nhậu! Có nơi làm sổ tiết kiệm cho học sinh, nhưng cũng không thoát vì có người cha rút cả tiền tiết kiệm đi nhậu.

Thầy Nghiệp quay qua hỏi anh Trần Kim Đính, giám đốc Công ty Thông tin lữ hành Mekong, nhà tài trợ học bổng bữa đó: “Tặng mỗi em 500.000 đồng rất là quí, nhưng có chắc là phụ huynh sẽ mua cho nó một bộ đồ mới hay tập sách mới không? Hay là cha của nó sẽ lấy hết tiền đi mua rượu nhậu?”.

Thầy Nghiệp hỏi người mà như tự vấn mình, vì thấy ánh mắt của thầy buồn lắm. Thầy nói tiếp: “Ở những xã xa dọc biển, thấy các em lội bộ đi học mà xót lòng. Ước gì mấy em có được một chiếc xe đạp”.

Hai người tự dưng ngồi lặng thinh một hồi, rồi anh Đính nhẹ nhàng đề nghị: “Lần sau ra đảo, chúng tôi sẽ bàn kỹ với thầy và Quỹ STF, mình sẽ cấp học bổng bằng hiện vật cho các em, thí dụ như xe đạp”.

Phú Quốc bây giờ đã có khoảng một trăm ngàn dân từ khắp nơi về đây mưu sinh lập nghiệp. Trong đất liền thì hay thích gọi đây là “đảo ngọc” và đang có phong trào đổ xô ra đây kinh doanh “du lịch sinh thái”.

Đi một vòng lên rừng xuống biển quanh đảo, dễ gặp những tấm biển “Khu du lịch sinh thái”. Như ở ấp Suối Cát có “Khu du lịch sinh thái Trầm Hương” chỉ có bốn cái tum bên bờ suối mà vắng nhà vệ sinh công cộng. Hay như ở Gành Dầu phía bắc đảo, có dựng một tấm bảng to đùng “Khu du lịch sinh thái Bãi Dài” của một nhà đầu tư Mỹ, nghe nói dự án trị giá tới hai tỉ đô la. Nhưng Bãi Dài vẫn trống trơn trong khi dân nghèo từ đất liền ra cắm chòi dọc mé rừng đối diện với bãi cát ngày càng nhiều, để chờ cơ hội làm thuê.

Gần đó, phía Cửa Cạn, đang có một dự án sân golf rộng tới 205 héc ta trùm lên một vùng đồi bãi hoang dã đẹp như tranh. Còn ở thị trấn Dương Đông và các bãi tắm phía nam đảo, đang mọc thêm hàng chục khu nghỉ dưỡng hoặc khách sạn được thiết kế đủ kiểu tuỳ ý thích người chủ. Trong đó, có hai khách sạn cao bảy tầng làm xong rồi mà không kinh doanh được vì không có khách. Và gặp rất nhiều rác thải ở khắp nơi. Cũng như dễ gặp nhiều trẻ em lam lũ đang lội bộ tới trường.

Đêm ở bãi Bà Kèo thuộc Dương Đông, một bên rừng đồi thanh tịnh một bên biển đêm minh mông lặng lẽ dưới ánh trăng thượng tuần. Lội ra biển một mình, ngâm hàng giờ trong nước biển mát lành yên tĩnh, nghĩ ngợi miên man.

Lấp lánh ngoài khơi xa, lai rai chấp chới những ánh đèn chài của dân đi biển; không còn đông đúc tưng bừng như năm bảy năm về trước. Chợt nhớ lời ông già Hai Bé trên bờ, nói hồi chiều, bây giờ phải đi xa mới có cá, xa khuất tuốt ngoài khơi, đêm nhìn ra hổng còn thấy được ánh đèn đâu nữa. ■

Ảnh: Dương Thế Lộc

Ba mươi năm...

2009-02-24T20:47:00.006+07:00

Tháng 2-2009, nóng lên thời sự của ba mươi năm trước. Thời đó, tháng 2-1979, đất nước phải gánh cùng lúc hai cuộc chiến: chiến tranh biên giới phía Bắc và chiến tranh biên giới Tây Nam.
Ngày đó, còn mặc áo lính, có mặt tại hai chiến trường này, tôi đã viết một số bài báo và bài thơ. Ba bài này, là thơ hay báo:

Trên điểm tựa một ngàn

Nơi đây tràn trề thế đất
Bao năm rồi chẳng bình yên
Pháo giặc bắn sang từ hướng Bắc
Trụi trần đất đá Vị Xuyên
Tôi đã sống một thời cao nguyên
Đã qua đôi mùa khô biên giới
Mà hiểu núi mà xót xa yêu núi
Là nơi đây sau lưng tôi Hà Giang
Mây phủ trắng đỉnh cao Hai Ngàn
Người bản Mèo rủ nhau về dưới thấp
Tựa vào đá tôi quay đầu nhìn khắp
Ruộng bậc thang mờ xanh cỏ tranh
Nơi đây nhiều tên đất nổi danh
Suối Cụt, Bốn Hầm, Cốc Nghè, Cửa Tử…
Pháo - phản pháo ngày đêm dồn ứ
Lồng ngực ta nung lửa chặn thù
Tôi chồm mình qua bờ chiến hào
Lấp loáng thượng nguồn sông Lô ánh đỏ
Ôi sông Lô tuổi học trò thuở nhỏ
Miền Nam xa tôi hát khúc sông Lô
Uống bát nước đường trong hầm điểm tựa
Đồng đội quây quần hỏi chuyện phương Nam
Bạn cầm tay tôi nhắn lời “chia lửa”
Khi nghe mùa khô Campuchia
Nơi đây tràn trề thế đất
Vẫn cứ rạch ròi giữa trái tim tôi
Như sông Hậu sóng duềnh xa hút mắt
Đường biên xanh cột mốc dựng bao đời

(Vị Xuyên, tháng 7-1985)

Chiến tranh và tôi

Chiếc xe Gát chở thi hài người lính lao điên cuồng
xuống Hà Giang trên con đường độc đạo bị nã pháo
suốt ngày đêm. Ba người lính đưa bạn về, mặt mày
nhăn nhó lạnh lùng giận dữ. Tôi quặn người sau
những cú xốc đứt hơi nẩy lửa - mà mỗi lần, máu từ
kẽ ván quan tài lại nhức nhối ứa ra! Tôi lặng lẽ khóc
thầm giữ chặt đầu quan tài và hãi hùng nhìn khuôn
mặt ba người lính vẫn lạnh lùng giận dữ.
Xe thoát chết dừng trước barie trạm gác. Hai người
lính mang quân phục chỉnh tề lạnh lùng đòi thi
hành phận sự kiểm tra. Một người lính rách bươm
trên xe tôi lạnh lùng chỉ tay quát tháo: “Này kẻ
tuyến sau! Bay muốn kiểm tra xương máu hay
muốn hóa máu xương?”. Tôi kinh hoàng buốt nhói
trong tim.
Trời ơi chiến tranh! Sao mi nỡ làm con dao hai lưỡi?
Mi tôi luyện cho ta dũng cảm phi thường giữa trận
đánh quyết tử sáng nay. Mi lại hóa ta lạnh lùng chai
đá trước máu của chính bạn mình giữa chập choạng
tối nay. Rồi đây hẳn là ta sẽ dạn dày trước kẻ ăn xin,
trước người hát rong và trước cả mẹ của ta khi
người đã già nua lâm trọng bịnh.

(Hà Giang, tháng 7-1985)

Mong manh

Có những lúc ngồi lau súng
Ngẫm nghĩ về hòa bình vợ con cuộc sống
Ngẫm nghĩ về điếu thuốc rê
Ngẫm nghĩ về Dostoievski
Chợt thấy thương mình vô hạn
Phải nhắm một con mắt
Nhìn thấu từ đầu nòng vào ổ đạn
Kiểm tra kết quả thông nòng
Chợt nghĩ lòng vòng
Viên đạn xuyên qua người có thể chết
Bài thơ xuyên qua người có thể hồi sinh
Nghịch lý là
Khi đón một sứ giả hòa bình
Ta thường nã lên trời nhiều loạt đại bác
Có những bài thơ tuyệt tác
Lại viết về chiến tranh
Hình như cái gì cũng dễ là mong manh
Nếu ngẫm nghĩ khi ngồi lau súng

(Campuchia - Việt Nam, tháng 8-1989)

Bơi thuyền kayak trên sông Hậu

2009-02-20T14:34:00.007+07:00

Tour "Bơi thuyền kayak trên sông Hậu" của liên doanh khách sạn Việt - Pháp, Victoria Cần Thơ, lâu nay thu hút du khách Mỹ và Nhật. Gần đây, tour này bắt đầu có khách nội địa. Giá cả như nhau, mỗi người 25 đô-la Mỹ.

Hai giờ chiều, chúng tôi khởi hành từ bến tàu khách sạn Victoria thơ mộng bên bờ sông Hậu. Cô Diễm, nữ sinh Cần Thơ, cùng tôi bơi chung một chiếc kayak có hai chỗ ngồi. Năm bạn khác, một người bơi lẻ để lo chụp hình, còn lại bơi đôi. Anh Phạm Hữu Nghĩa, hướng dẫn viên du lịch và là người thiết kế tour này, chạy một chiếc vỏ lãi theo đoàn để dẫn đường và phòng ngừa bất trắc.

Kayak khởi thủy là loại xuồng độc mộc bọc da hải cẩu của người Eskimo, nay khách sạn Victoria Cần Thơ đặt một công ty ở miền Tây đóng toàn bằng composite. Thuyền nhẹ, không chìm, nhưng dễ lật nếu không giữ được thăng bằng.

Diễm ngồi phía trước, nói: "Em biết bơi chút đỉnh nhưng có áo phao thì không sợ". Biết vậy nhưng cũng hồi hộp vì nhìn ra ngoài, sông Hậu đang mênh mông sóng nước phù sa mùa lũ. Tôi nhủ thầm, cây dầm hai mái nhẹ tênh, nếu mình cố móc cho đều hai bên thì chắc là yên bụng.

Ra tới vàm sông Hậu, mọi người rẽ vào sông Cần Thơ, nhắm hướng xóm Chài. Giữa ngã ba sông lộng gió, lại có nhiều tàu đò lục tỉnh đi về bến Ninh Kiều nên sóng mạnh hơn. Có lúc từng con sóng cắt ngang làm nghiêng ngả chiếc kayak, nước tràn cả vào chỗ ngồi. Lúc này Diễm đã ngồi bệt hẳn xuống khoang thuyền, đưa hai bàn tay ra làm hai mái chèo giỡn sóng, chắc là để tìm cảm giác an toàn. Hôm sau, Diễm mới nói: "Lúc đó em sợ thuyền bị lật, nhưng tin là nó được thiết kế cân bằng, nên vẫn muốn phiêu lưu với nó".

Anh Nghĩa cho biết thêm : "Khách Mỹ chịu tour này vì họ thích cảm giác mạnh, lại được bồng bềnh ướt đẫm trên sóng nước Mêkông. Còn khách Nhật lại thích vật lộn với sông nước và cũng thích được bình yên nên bơi len lỏi vào những con rạch nhỏ".

Chiều dần buông, sợ nước ròng mau cạn, chúng tôi bỏ bớt đoạn vàm Hưng Phú - rạch Cái Ðôi, quày ra để kịp vượt sông Hậu vào cồn Ấu. Không dè ra tới giữa sông, nước đã giựt xuống lưng chừng những thân cây bần mọc kéo dài theo đuôi cồn Cái Khế. Tuy vậy, sông Hậu vẫn mênh mông và băng băng sóng gió. Trong khi hai chúng tôi bị gió đẩy trôi xa khỏi đoàn gần nửa cây số thì ở đây một chiếc kayak đã được kéo lên vỏ lãi, chiếc kia phải tách bớt một người lên vỏ lãi theo anh Nghĩa. Chiếc kayak của các bạn tôi đã bị lật ngay chỗ sông cạn nhưng lại đầy sóng gió này. Thế mà Diễm vẫn gan góc không chịu lên tàu lớn, tiếp tục cùng chiếc kayak mong manh ngược dòng sông cái quẹo vào cồn Ấu.

Hoàng hôn đã thắm một góc trời. Những rặng bần hai bên con rạch nhỏ dập dềnh phù sa đỏ trôi chầm chậm theo con nước ròng. Khua nhẹ mái dầm, thuyền kayak cũng lặng lẽ trôi. Quanh co len lách một hồi đã tới nhà vườn ông Hai. Ông bà Hai và cậu con trai út ra tận cầu bần đón khách, đưa ra sau vườn. Ông Hai hái một chùm mận chín tặng Diễm. Từ đó cho tới khi khu vườn xanh đổi thành màu của màn đêm cồn Ấu, là bất tận những câu chuyện quê mùa tình nghĩa giữa khách và chủ. Tôm lóng nướng lửa than, ếch nướng mọi, cháo gà, rượu trái cây... càng làm mọi người chếnh choáng trong tiếng đàn ghi-ta phím lõm của ông già Hai và những bài ca tài tử của chàng trai hàng xóm. Ông Hai nói: "Khách Tây ham cảnh này lắm, cứ đòi ở lại tới khuya".

Dùng dằng quá chén quá giờ, Diễm không thể ở lâu hơn, anh Nghĩa được cử đưa cô về trước rồi quay lại rước đoàn. Người đi kẻ ở coi vậy mà cũng lâm li trên bến rặng bần. Tới chừng con trăng mười bảy loang loáng một vùng trời nước Hậu Giang thì những người khách sau cùng cũng đành chia tay gia chủ, để làm một cuộc vượt sông trăng kỳ thú trên những chiếc kayak mỏng manh đặng quay trở về với phố thị Tây Ðô...■

____________________

Ảnh: Trương Công Khả

Bềnh bồng sông nước miền Tây

2009-02-16T09:41:00.003+07:00

Giao thương nào phải chỉ là chuyện đi ra ngoài bán buôn mà còn là rủ người ngoài vào buôn bán. Xin kể chuyện của Ben và Ánh, cặp vợ chồng Việt – Pháp với “ba chị em” du thuyền mang tên dòng sông Hậu và hai nhà hàng trên bến Ninh Kiều…

“Chị hai Bassac” - Ảnh: Benoit Berdu

- Công ty TNHH Xuyên Mê-kông – Trans Mékong – một cái tên rất Việt - Pháp và ý tưởng kinh doanh cũng rất miền Tây, đúng không?
Ben chìa danh thiếp, nói tiếng Việt giọng dí dỏm. Nguyệt Ánh liếc chồng:
- Lúc còn ở Hà Nội, Ben đã vẽ hình một chiếc du thuyền.
Ben tiếp lời vợ:
- Tới năm 1977 về Cần Thơ, mình đã mơ ước ngày nào đó được sống trên một chiếc du thuyền.
Bây giờ, hai vợ chồng đang thỏa ước mơ. Bên bến Ninh Kiều thơ mộng, họ mở hai nhà hàng mang tên Nam Bộ và Sao Mai với phong cách ẩm thực xen kiểu Nam bộ và kiểu Pháp. Nhà hàng Sao Mai nằm gọn trong chợ cổ Cần Thơ, một ngôi chợ do Pháp xây từ hơn 100 năm trước. Chỉ vài bước chân xuống bến tàu trước mặt là gặp “ba chị em” du thuyền mang tên Bassac, tên dòng sông Hậu ngày xưa. Đó là ba chiếc thuyền gỗ đen bóng, lâu lâu về đây neo đậu chờ đưa đón khách đi chơi qua nhiều tỉnh đồng bằng. Cách đó vài khu phố là văn phòng Công ty Xuyên Mê-kông. Vài bước vào con hẻm gần văn phòng trên đường Ngô Quyền, là tổ ấm của Ánh và Ben, với ba cô con gái nhỏ và ông bà ngoại.
- Vì sao anh chị đặt tên du thuyền là Bassac? - Tôi hỏi. Ben lại nói tiếng Việt làu làu:
- Nó mang cái hồn sông nước miền Tây Nam bộ. Nó cũng mang cái hồn của một chiếc thuyền chài miền Tây.
Không phải đi xa, Ben thuê xưởng đóng tàu Hiệp Lợi bên Xóm Chài đối diện bến Ninh Kiều đóng chiếc “thuyền chài” đầu tiên. Ben giải thích:
- Phòng nghỉ và mọi bài trí của thuyền đều bằng gỗ, cả những chiếc đèn lồng cũng được chạm khắc gỗ có hoa văn chữ Thọ và chữ Triện.
- Có vẻ ấm áp gia đình quá! - Tôi nói. Ben cười lúm cái đồng tiền:
- Nhưng nó phải biết “giao thương quốc tế”, tức là không làm cho du khách nước ngoài thấy quá xa lạ khi đi chơi với nó trên sông nước miền Tây.
Rồi anh lấy thí dụ, lắp ổ điện phải tiện tay khách, đường dây điện, bố trí máy, vô-lăng, hệ thống nước uống, nước lạnh, máy lạnh… phải tạo tiện nghi cho khách và phải an toàn, có cách âm, cách nhiệt, chống cháy.
Vợ chồng Ben tin là du khách nước ngài sẽ về với miền Tây ngày càng nhiều hơn, vì theo lời Ben: “Sông nước ở miền Tây thanh bình và đẹp mê hồn”. Công ty Xuyên Mê-kông đang hợp tác với nhiều hãng lữ hành để đưa du khách từ bến Ninh Kiều bềnh bồng sóng nước sông Hậu, sông Tiền, qua Trà Ôn, Cái Bè, lên Mỹ Tho, về Long Xuyên, Châu Đốc… và sẽ có ngày sang cả Campuchia. Tới tháng 2-2009, giá cả các tour này như nhau, 204 USD cho một người đi hai ngày, một đêm. Tất nhiên đi càng đông thì giá càng giảm. Nhưng cũng không đông lắm, chiếc Bassac “chị Hai” chỉ đón 12 du khách, “hai cô em gái” kia thì mỗi chiếc đón 24 khách.
Nhìn xa xa, “chị Hai Bassac” có dáng giống chiếc ghe bầu gốc Cần Đước của giới thương hồ miền Tây. Vợ chồng Ben đã “thổi cái hồn kinh doanh” vào thành chiếc du thuyền ba tầng, có sáu phòng ngủ đôi, phòng đọc sách, phòng xem phim, nhà hàng; có bếp nấu ăn riêng để mở những tour dạy nấu ăn kiểu Nam bộ mà hai nhà hàng trên bến Ninh Kiều lo phần “chủ xị”. Nguyệt Ánh giải thích về khoản này:
- Du thuyền lo phục vụ khách những món ăn đặc sản của miền Tây, nhất là các món cá và tôm nước ngọt.
Ben bổ sung:
- Khách cần sẽ có thêm thuyền kayak và xe đạp để ai thích thì bơi kayak trên kênh rạch hoặc lên bờ chạy xe đạp trong thôn xóm miền Tây.
Nói rồi, Ben sửa kính cận, nheo mắt “chốt lại” ý tưởng kinh doanh của mình:
- Muốn khám phá hết tính chân thực của đồng bằng sông Cửu Long, phải đi bằng tàu vì đặc sản của vùng này là giao thương sông nước.

₪₪₪₪₪₪₪₪

Ben là tên Việt. Ít ai ở Cần Thơ còn nhớ rõ tên thật của anh là Benoit Berdu. Cũng ít người biết ông Tây vui tính dễ thương này quê gốc Normandie, tận miền Tây Bắc nước Pháp, đã từng đến Paris học kỹ sư cơ điện. Mà thời sinh viên, anh lại khoái học tiếng Hoa, tiếng Nhật và khi đi làm thêm ở thư viện Diên Hồng của cộng đồng người Việt ở Paris thì lại mê tiếng Việt. Thế là năm 1992, tốt nghiệp đại học, anh khoác ba lô sang Hà Nội để “khám phá Việt Nam”.

Trên du thuyền Bassac - Ảnh: Benoit Berdu

Bây giờ, thỉnh thoảng dân Cần Thơ hay gặp Ben ghé ăn phở Minh ở đường Huê Viên, nơi có nhiều bóng cây hoàng hậu. Có vẻ mắc cỡ, Ben nói:
- Nó luôn gợi nhớ phố ăn uống Cấm Chỉ ở Hà Nội.
Nguyệt Ánh lại liếc chồng:
- Ở đó bọn em có nhiều kỷ niệm.
Rồi chị kể, hồi còn là sinh viên sư phạm ngoại ngữ ở Hà Nội, chị cùng một nhóm bạn, tối đi làm thêm tại quán Café Paris, hay gặp anh chàng “Tây mắt kiếng” làm việc cho tập đoàn xây dựng GEC Alsthom. Lạ là anh chàng này tối nào cũng ghé quán và cứ thích rủ Nguyệt Ánh đi ăn phở phố Cấm Chỉ.
- Sợ lắm, không dám đi một mình, phải rủ thêm đám bạn.
Nguyệt Ánh cười, còn Ben thì hài hước:
- Tán tỉnh một người nhưng phải rủ mười người đi ăn cháo cá Cấm Chỉ suốt hơn hai năm trời.
Và rồi vào mùa xuân năm 1996, họ làm đám cưới. Tới cuối năm 1997, anh hai chị “thiên di” vào Nam với “hai chú chim non bé bỏng”, Ngọc Sương 16 tháng tuổi và Thiên Nga mới hai tháng tuổi.
- Chỉ vì ước mơ được sống như phù sa sông nước miền Tây.
Ben lại ví von như vậy. Và anh đã làm tổng giám đốc liên doanh Total Gaz Cần Thơ bốn năm, sau đó thêm một năm làm giám đốc chi nhánh Groupama, một công ty chuyên về bảo hiểm nông nghiệp của Pháp tại Việt Nam lúc ấy. Ben nói:
- Tất cả sự khởi động đó là để thực hiện ước mơ làm du thuyền Bassac để được bềnh bồng trên sông nước miền Tây.
Nom hai vợ chồng Việt – Pháp này có vẻ ăn ý với nhau quá, tôi cố tìm một câu hỏi tế nhị để nghe họ chia sẻ. Cả hai đều nhẹ nhàng kể, họ đồng cảm với nhau trong những chuyện tưởng chừng khó hòa nhập hết mình bởi cội nguồn văn hóa khác nhau. Tỷ như chuyện chỉ một mình Ben là người Pháp sống chung với một gia đình Việt có lúc đông tới tám người. Ben nói:
- Ở bên Pháp không như vậy, nhưng ở đây Ben sống rất thoải mái vì tính Ben rất cởi mở, đó là cách sống hòa thuận.
Anh lại hài hước:
- Từ người nước ngoài, giờ mình đã trở thành người nước trong, gạo trắng mất rồi!
Tôi hiểu Ben chơi chữ, vì Cần Thơ nổi tiếng câu ca dao: “Cần Thơ gạo trắng nước trong. Ai đi tới đó lòng không muốn về”. Còn chị Ánh thì nói:
- Ánh thích sống thiệt tình. Mà đất miền Tây, đất Cần Thơ này dễ chịu lắm. Nó làm cho mình cảm thấy thanh bình trong cuộc sống.

___________________

TransMéKong
www.transmekong.com

Tặng người

2009-02-14T07:28:00.007+07:00

♥♥♥

Xin gởi tặng người ba tấm thiệp
Để người tặng bạn Ngày Tình Nhân
Ba nơi ba tấm lòng hào hiệp
Lãng du một chút khoẻ tinh thần

♥♥♥

♥♥♥

♥♥♥