Thứ Bảy, 20 tháng 5, 2017

Chuyện sạt lở và những hố sâu dưới lòng sông


(TBKTSG) - LTS: TBKTSG phỏng vấn ông NGUYỄN HỮU THIỆN - chuyên gia độc lập về sinh thái - về nguyên nhân gốc rễ của tình trạng sạt lở bờ sông và cả bờ biển đang hoành hành ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) và giải pháp khắc phục.

TBKTSG: Gần đây có vụ sạt lở kinh hoàng ở khu vực sông Vàm Nao (An Giang) và tuần rồi Đồng Tháp đã ban bố tình trạng khẩn cấp về sạt lở với đoạn bờ sông Tiền ở xã Bình Thành, huyện Thanh Bình. Ông nhận định gì về những hiện tượng này?

Ông Nguyễn Hữu Thiện

- Ông NGUYỄN HỮU THIỆN: Trong những năm gần đây, sạt lở ở ĐBSCL diễn ra dữ dội trên diện rộng, cả ở bờ sông và bờ biển. Ở phía biển thì hơn một nửa chiều dài bờ biển, tức hơn 300 ki lô mét, đang sạt lở, có nơi bờ biển thụt lùi đến 50 mét trong một năm và trung bình mỗi năm mất năm ki lô mét vuông, tương đương 500 héc ta đất. Trong nội địa, bờ sông cũng sạt lở khắp nơi. Cả ĐBSCL có đến 265 điểm sạt lở. Riêng tỉnh An Giang đã đề xuất di dời 20.000 hộ (khoảng 100.000 người) khỏi 51 điểm sạt lở, tổng chiều dài 162 ki lô mét trong năm năm tới.

Như vậy, vụ sạt lở ở Vàm Nao và Thanh Bình không phải là sự kiện đơn lẻ mà nó nằm trong diễn biến chung về sạt lở ngày càng dữ dội hơn ở ĐBSCL.

Để tìm giải pháp thì việc tìm nguyên nhân gốc rễ là rất quan trọng. Nguyên nhân tại chỗ thì có thể do nền đất yếu, nhà cửa xây sát bờ sông, sóng tàu thuyền, thay đổi dòng chảy, hố sâu. Nhưng nếu ta cứ loay hoay tìm nguyên nhân tại chỗ thì sẽ không thể giải thích được tình trạng sạt lở trên diện rộng trên toàn đồng bằng. Một khi sạt lở diễn ra trên diện rộng, ngày càng tăng thì rõ ràng đã có sự mất cân bằng trên toàn hệ thống. Sự mất cân bằng đó chính là thiếu hụt bùn và cát, do thủy điện chặn và do khai thác cát. Có những biểu hiện tại chỗ tưởng là nguyên nhân nhưng lại chính do sự mất cân bằng hệ thống gây ra.

TBKTSG: Về hai vụ sạt lở lớn mới đây, các cơ quan địa phương nói do mới xuất hiện những hố xoáy còn các nhà khoa học thì nói các hố sâu này đã có từ lâu. Theo ông, thực hư việc này ra sao?

- Những hố sâu này đã có từ lâu và là một phần tự nhiên của hệ thống sông Mêkông. Các hố sâu này có vai trò sinh thái rất quan trọng. Theo tài liệu của Ủy hội sông Mêkông (MRC), những hố sâu trên sông Mêkông là nơi cư trú quan trọng của khoảng 200 loài cá. Vào mùa kiệt, cá rút xuống các hố sâu này để tìm mồi, tránh nóng. Ở khu vực Vàm Nao, người dân hay bắt được cá hô vài trăm ký là do có những hố sâu này. Nếu sông Mêkông không có những hố sâu này thì làm sao có những con cá tra dầu nặng đến 300 ký, cá hô vài trăm ký, và kể cả cá heo sông.



Những hố sâu này trước nay vẫn ở đó, không gây ra sạt lở, nhưng nay gây ra sạt lở là do mất cân bằng, thiếu phù sa và cát.

Theo Báo cáo kỹ thuật số 31 của MRC, trên sông Mêkông có đến 500 hố sâu. Ở Campuchia, riêng đoạn từ Sambor tới biên giới Lào có 95 hố sâu, có hố sâu đến 80 mét. Ở đoạn phía Nam Lào có hố sâu đến 90,5 mét, rộng 729 héc ta. Phía Đông Phnôm Pênh, có hố dài đến 18,5 ki lô mét. Các hố sâu có thể tích từ 0,029-122 triệu mét khối, phổ biến nhất là 1,55 triệu mét khối.

Ở ĐBSCL, có 23 hố sâu từ 13-44 mét, rộng từ 4-95 héc ta. Tại khu vực Vàm Nao, An Giang và khu vực chợ Bình Thành, (huyện Thanh Bình, Đồng Tháp), đều có những hố sâu tự nhiên có từ lâu.

Các hố sâu thường xuất hiện tại các vị trí như ở nơi đoạn sông cong, nước đạp vào bờ phía lõm tạo hố sâu; bên dưới nơi hợp lưu của hai dòng; nơi dòng chảy bị cù lao giữa sông tách ra làm hai và hợp lại ở bên dưới; và nơi dòng sông bị thắt nút cổ chai ở một bên hoặc hai bên.

Các hố sâu này thay đổi theo mùa, vào đầu mùa lũ, tháng 7-8, thì cát di chuyển vào hố sâu, lấp khoảng 20-30% chiều sâu hố, đến tháng 9-10 trở đi thì dòng sông tự nạo vét lấy lượng này ra khỏi hố và vận chuyển tiếp đi xuống bên dưới.

Nếu ở phía trên, cát đã bị đập thủy điện chặn lại hoặc do khai thác cát quá mức thì lượng cát xuống sẽ giảm. Khi lượng cát từ trên xuống không còn nhiều thì sẽ mất cân bằng. Tháng 7-8 cát không vào hố mà đến tháng 8-9 sông vẫn nạo vét hố thì hố sâu có thể mở rộng, dịch chuyển, ăn vào chân bờ sông, âm thầm tạo “hàm ếch” bên dưới, làm sụp đổ bất ngờ phía trên. Nếu một bên bờ nào đó bờ sông bị lấn nhân tạo thì hố sâu cũng sẽ dịch chuyển sang bờ bên kia.

TBKTSG: Nghĩa là giải pháp lấp hố sâu hay làm bờ kè sau những vụ sạt lở như thường thấy, là chưa ổn, thưa ông?

- Việc lấp các hố sâu này là không thể và cũng không nên. Không thể là vì thể tích rất lớn và do quá trình tự nhiên tạo nên, khó có gì chống lại được. Không nên là vì các hố sâu này có vai trò cân bằng động lực, lấp chỗ này thì dòng sông sẽ tìm chỗ khác để tự cân bằng. Hơn nữa, các hố sâu này có vai trò sinh thái quan trọng của hệ thống sông.
Nếu nơi nào đó lỡ có công trình quan trọng cần phải tuyệt đối bảo vệ thì có thể nghĩ tới lấp hố sâu nếu hố đó nhỏ, nhưng phải hiểu rằng lấp nơi này có nghĩa là sông sẽ “kiếm chuyện” ở nơi khác.

Giải pháp bờ kè ở những nơi có hố sâu là không ổn vì có thể sụp luôn cả bờ kè. Bờ kè tạo ra cảm giác an toàn giả tạo; người dân thấy an toàn xây nhà cửa, công trình, đến khi bờ sông bất ngờ đổ sụp thì thiệt hại sẽ lớn hơn.

TBKTSG: Vậy theo ông, giải pháp căn cơ để ứng phó với tình trạng sạt lở ở ĐBSCL là gì?

- Hiện nay lượng phù sa mịn của sông Mêkông chỉ còn 50%, đã giảm từ 160 triệu tấn còn 85 triệu tấn/năm. Khai thác cát cũng diễn ra tràn lan. Sông Tiền, sông Hậu đã mất đi 200 triệu tấn cát, làm lòng sông của hai con sông này sâu thêm trung bình 1,3 mét.

Trong tương lai, khi có thêm 11 đập thủy điện ở hạ lưu vực thì phù sa mịn được dự báo sẽ giảm 50% một lần nữa, tức còn một phần tư lượng cũ và cát di chuyển ở đáy sông sẽ bị chặn 100%. Khi đó sạt lở bờ sông, bờ biển ĐBSCL sẽ diễn ra dữ dội hơn, khó có biện pháp nào ở tại chỗ có thể ngăn chặn được.

Theo tôi, tình trạng khai thác cát tràn lan tại ĐBSCL cần phải được kiểm soát, kể cả khai thác trái phép và có phép.


Khai thác cát có tác động rất xa, có thể đến hàng trăm ki lô mét, vì khai thác cát tạo ra những hố sâu nhân tạo mà cát năm sau không thể vượt qua đi tiếp xuống bên dưới. Khác với những hố sâu tự nhiên, nơi có động lực nước để nạo vét cát và chuyển đi tiếp, các hố sâu nhân tạo này sẽ “bắt giữ” cát năm sau đi ngang. Không thể nói là nơi nào không có khai thác cát thì sạt lở không phải do khai thác cát gây ra.

Việc khai thác cát có thể gây sạt lở cho các tỉnh hạ lưu và sạt lở bờ biển vì cát không ra được bờ biển. Tình trạng mỗi tỉnh mỗi cấp phép khai thác cát ở đoạn sông chảy qua tỉnh mình mà không biết chuyện tác động đến tỉnh khác và bờ biển là rất không ổn. Các công trình lớn như các cầu Cần Thơ, Vàm Cống, Mỹ Thuận, Cao Lãnh rất có thể bị đe dọa dù các điểm khai thác cát ở rất xa.

Trước mắt, để tránh thiệt hại tài sản và tính mạng người dân, cần khảo sát, lập bản đồ những khu vực rủi ro cao để cảnh báo, ngăn chặn việc xây dựng nhà cửa, công trình và chủ động di dời người dân và tài sản ra khỏi nơi nguy hiểm.

Cần giải bài toán quy hoạch khai thác cát tổng thể trên toàn hệ thống sông để tránh sạt lở bờ sông, bờ biển và gìn giữ cho nhu cầu xây dựng trong tương lai với đầu bài cho trước rằng trong tương lai khi các đập thủy điện ở hạ lưu vực sông Mêkông xây dựng xong thì sẽ không còn cát, sỏi tiếp tục về ĐBSCL.

Ngoài ra, việc khai thác cát trên sông cần phải tính đến lượng cát cần ra bờ biển để duy trì bờ biển. Nếu chỉ tính cho bờ sông mà quên bờ biển thì biển sẽ sạt lở khi thiếu cát.

Huỳnh Kim thực hiện

* Đã đăng tại TBKTSG Online 20-5-2017:



Chuyên gia đề nghị tạm dừng dự án thủy điện Pak Beng

(TBKTSG Online) - Dự án thủy điện Pak Beng của Lào trên dòng chính sông Mekong đã được các chuyên gia đề nghị tạm dừng và kéo dài thời gian tham vấn trước khi xây dựng, vì báo cáo kỹ thuật của dự án lạc hậu so với thực tế và sẽ tác động xấu tới vùng hạ lưu ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) của Việt Nam.

Quảng cảnh buổi hội thảo ở Cần Thơ ngày 12-5. Ảnh: Huỳnh Kim

Chủ trì hội thảo tham vấn về dự án này tại Cần Thơ hôm nay, 12-5, ông Trần Hồng Hà, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường kiêm Chủ tịch Ủy ban sông Mekong Việt Nam (VNMC), đã đồng ý với kiến nghị của các chuyên gia cần phải kéo dài thời gian tham vấn dự án mà theo kế hoạch sẽ dừng vào tháng 6 tới.

Ông Hà nhấn mạnh, số liệu báo cáo của dự án còn thiếu và lạc hậu, đặc biệt chưa có quan hệ giữa dự án đập Pak Beng với chuỗi 10 đập khác trên dòng chính sông Mekong ở Lào và các đập ở Trung Quốc (thượng nguồn), cũng như chưa có đánh giá tác động kép giữa biến đổi khí hậu và vấn đề xuyên biên giới.

Ông Hà cho biết sẽ báo cáo Ủy hội sông Mekong quốc tế (MRC) và Chính phủ Việt Nam xem xét tất cả các đề xuất trên nhằm mục tiêu “bảo đảm quyền lợi chính đáng của 20 triệu dân vùng ĐBSCL và cân bằng lợi ích của Lào và các quốc gia trong vùng dựa trên những quy định pháp lý về khai thác nguồn nước sông Mekong”.

Pak Beng nằm ở bắc Lào, cách biên giới Việt Nam - Campuchia 1.933 km; là công trình thủy điện thứ ba Lào thông báo sẽ xây dựng trong chuỗi 11 dự án thủy điện trên dòng chính sông Mekong, sau 2 dự án Xazaburi và Don Shahong đang xây dựng. Pak Beng có công suất 912 MW, 90% lượng điện sẽ xuất sang Thái Lan. Chủ đầu tư là Công ty Datang (Trung Quốc).

Hiện nay, tuy chưa kết thúc quy trình tham vấn bắt buộc trước khi xây dựng theo quy định của Hiệp định Mekong 1995 của MRC nhưng từ năm 2015, công  ty Datang và phía Lào đã xây dựng các công trình cầu đường, bãi tập kết vật liệu, nhà xưởng ở khu vực xây đập.

Trong khi đó, theo báo cáo đánh giá kỹ thuật dự án này do nhóm chuyên gia quốc tế của Ban Thư ký MRC và của nhóm chuyên gia trong nước thực hiện thì cả bảy lĩnh vực liên quan (gồm thủy văn – thủy lực; phù sa – bùn cát – hình thái sông; chất lượng nước - sinh thái thủy sinh; thủy sản; kinh tế - xã hội; giao thông thủy; an toàn đập) đều có nhiều số liệu mắc phải những lỗi như ông Hà vừa khái quát.

Theo PGS.TS Lê Anh Tuấn (Đại học Cần Thơ), báo cáo kỹ thuật của dự án Pak Beng là do Công ty Kỹ thuật Côn Minh (Trung Quốc) sử dụng các số liệu nền từ thập niên 1960 - 1970 trong khi 6 đập thủy điện lớn trên dòng chính Mekong phía Trung Quốc đã làm thay đổi hoàn toàn đặc điểm thủy văn – thủy lực đến đoạn trung và hạ lưu sông Mekong. Thuật toán trong báo cáo chủ yếu là dùng phương pháp ước tính theo tỷ lệ khu vực nên chưa thuyết phục và không có điều kiện kiểm chứng.

“Tôi đề xuất hoãn lại để có đánh giá khoa học hơn”, ông Tuấn nói.

Theo GS.TS Nguyễn Ngọc Trân, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học kỹ thuật Nhà nước của Quốc hội số liệu của dự án này, đầu vào như thế nào thì đầu ra sẽ như thế ấy! “Mọi dự án xây đập thủy điện trên dòng chính sông Mekong phải có đánh giá tác động môi trường ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Ngoài ra, để quản lý tốt nguồn nước sông Mekong, cơ chế vận hành các đập thủy điện từ Trung Quốc cũng phải được thông tin cho các nước sông Mekong biết”, ông Trân nhấn mạnh.

GS Trân cũng cho biết ĐBSCL đang bị sạt lở vì trầm tích phù sa của dòng sông đang sụt giảm do tác động của các đập này, thế nhưng chưa có tính toán khoa học nào cho 20-30 năm tới ĐBSCL sẽ ra sao nếu chuỗi đập trên dòng chính sông Mekong được xây xong. Ông còn cảnh báo, đập Pak Beng nằm trên vùng động đất mạnh. “An toàn đập là rất quan trọng; đập dây chuyền thì vỡ đập sẽ dây chuyền”, ông nói.

Đồng tình với GS Trân, TS Vũ Ngọc Long (Viện Sinh thái học), nói: “Trầm tích sông Mekong rất quan trọng với ĐBSCL. Vùng này sẽ sụt lún nhanh hơn khi không còn phù sa từ dòng chính sông Mekong về như cũ”. Ông cũng đề xuất nên có nghiên cứu về tác động của thủy điện này gắn với biến đổi khí hậu xuyên biên giới vì ĐBSCL còn có biển trong khi 20 triệu dân vùng này sống dựa nhiều vào nguồn cá sông và cá biển.

Chuyên gia sinh thái độc lập, ông Nguyễn Hữu Thiện, nhắc lại vụ sạt lở lớn mới đây tại sông Vàm Nao (An Giang) và nhấn mạnh rằng Pak Beng và cả hệ thống 11 đập trên dòng chính sông Mekong sẽ tác động nhiều nhất tới ĐBSCL về việc giảm phù sa và cát. Ông đề nghị phải kéo dài thời gian tham vấn dự án Pak Beng để nghiên cứu tiếp.

Từ “bài học” của dự án Pak Beng và các dự án thủy điện khác, TS Dương Văn Ni (Đại học Cần Thơ) cho rằng, cần phải thay đổi tư duy từ gốc là thủy điện nay đã không còn là “nguồn năng lượng xanh, sạch; là cứu cánh của nhân loại” như cách đây nửa thế kỉ. Vì thế giới đang đầu tư mạnh cho khai thác năng lượng điện từ gió và ánh sáng mặt trời. Thế nhưng mọi cam kết trong Hiệp định Mekong 1995 của MRC tới giờ vẫn coi thủy điện là tốt hơn.

Ông Ni đề nghị MRC, trước hết phải “lấp được cái lỗ hổng này” trong các cam kết của mình.

Huỳnh Kim

* Đã đăng tại TBKTSG 12-5-2017:


* Và tại báo Saigon Times Daily 15-5-2017:



Thứ Ba, 2 tháng 5, 2017

Nhớ bài thơ “Hương Rừng Cà Mau”

Bài "Thay lời tựa" trong tập truyện ngắn nổi tiếng "Hương Rừng Cà Mau" của nhà văn Sơn Nam là một bài thơ hay. Bài thơ dài 28 câu viết về thuở tiền nhân xưa từ miền Trung tha hương vào khai hoang mở cõi phương Nam. Đó là một bài thơ độc đáo hiếm thấy của nhà văn Sơn Nam mà nhiều người đã thuộc lòng vì điệu buồn chất chứa trong từng âm điệu, câu chữ.

Nhưng có lẽ ít ai biết bài thơ đó nhà văn viết khi nào và ở đâu. Một hôm vào cuối năm 2000, gần Tết, nhà văn Sơn Nam ghé thăm Báo Cần Thơ (khi đó còn ở đường Lý Tự Trọng, TP Cần Thơ) và nhắn tôi qua chơi. Tôi chở ông về nhà mình, giở cuốn "Hương Rừng Cà Mau" do NXB Trẻ tái bản năm 1986, có chữ ký tặng bằng mực đỏ của ông ngày nào, rồi hỏi:

- Bài thơ này chú Tám làm hồi nào vậy?

Ông nheo nheo mắt, nói:

Nhà văn Sơn Nam và tác giả bài viết Huỳnh Kim tại Báo Cần Thơ vào cuối năm 2000.
Ảnh: VĂN KIM KHANH 

- Viết từ năm 1961, trong nhà tù Phú Lợi. Hồi đó chánh quyền Sài Gòn bỏ tù cái tội mình vẫn theo kháng chiến.

Rồi ông ngồi chép lại cả bài thơ trên mặt sau một tờ lịch lớn. Nét chữ của ông khi đó đã 75 tuổi mà bay bướm quá chừng. Cuối bài thơ, ông ghi:
"Viết thơ này từ năm 1961, nay cuối năm 2000 chép lại tặng nhà thơ Huỳnh Kim, bờ sông Hậu". Tôi đã nhờ thợ phủ la-mi-na và ép tờ lịch ấy lên một tấm gỗ để lưu giữ được lâu dài bút tích của nhà văn Sơn Nam.

Tôi treo kỷ vật này trên tường kế bên kệ sách và gắn kề bên nét chữ của ông, một chiếc lá cây khô hoang dã đã lìa cành tự khi nào. Chiếc lá ấy, nét chữ ấy, mỗi lần nhìn lên, như nghe có tiếng người xưa vọng lại.

Giờ, nhân kỷ niệm 30-4-2017, xin chép lại bài thơ này, hầu bạn đọc:

Trong khói sóng mênh mông
Có bóng người vô danh
Từ bên này sông Tiền
Qua bên kia sông Hậu
Mang theo chiếc độc huyền
Điệu thơ Lục Vân Tiên
Với câu chữ:

Kiến nghĩa bất vi vô dõng giả
Tới Cà Mau - Rạch Giá
Cất chòi đốt lửa giữa rừng thiêng
Muỗi vắt nhiều hơn cỏ
Chướng khí mù như sương
Thân không là lính thú
Sao chưa về cố hương?
Chiều chiều nghe vượn hú
Hoa lá rụng buồn buồn
Tiễn đưa về cửa biển
Những giọt nước lìa nguồn
Đôi tâm hồn cô tịch
Nghe lắng sầu cô thôn
Dưới trời mây heo hút
Hơi vọng cổ nương bờ tre bay vút
Điệu hò… ơ theo nước chảy chan hòa
Năm tháng đã trôi qua
Ray rứt mãi đời ta
Nắng mưa miền cố thổ
Phong sương mấy độ qua đường phố
Hạt bụi nghiêng mình nhớ đất quê…


Bút tích của nhà văn Sơn Nam chép lại bài thơ trên. Ảnh: H.KIM



Huỳnh Kim
* Bài đã đăng báo Cần Thơ Chủ nhật, 30-4-2017:


Hungary tài trợ xây dựng Bệnh viện Ung bướu Cần Thơ

(TBKTSG Online) - Bệnh viện Ung bướu Cần Thơ sẽ được khởi công vào đầu tháng 6-2017 với gói tài trợ ODA không lãi suất của Chính phủ Hungary trị giá 56,99 triệu euro.

Quang cảnh buổi làm việc của đoàn Hungary tại UBND thành phố Cần Thơ chiều 24-4.
Ảnh: Huỳnh Kim

Tại buổi làm việc vào chiều nay (24-4) tại Cần Thơ, ông Tombor Bálint, Cố vấn trưởng về chính trị thuộc Bộ Ngoại giao và Kinh tế đối ngoại Hungary, trưởng đoàn Hungary, đã thống nhất với Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ, ông Võ Thành Thống, về việc khởi công Bệnh viện Ung bướu Cần Thơ vào đầu tháng 6 tới, với vốn vay ODA không lãi suất của Chính phủ Hungary trong 20 năm trị giá 56,99 triệu euro.

Ông Thống cho biết, Cần Thơ đã triển khai được 4 trong số 13 gói thầu của dự án này và mọi việc chuẩn bị sẽ xong vào cuối tháng 5 để đầu tháng 6 tới dự án được khởi công. Dự kiến, việc xây dựng bệnh viện này sẽ hoàn thành vào cuối năm 2018.

Theo báo cáo của bác sĩ Bùi Thị Lệ Phi, Giám đốc Sở Y tế Cần Thơ, chủ đầu tư, dự án này có tổng vốn 70,574 triệu euro; trong đó, vốn vay ODA của Chính phủ Hungary là 56,99 triệu euo, vốn đối ứng của thành phố Cần Thơ là 13,584 triệu euro.


Bệnh viên Ung bướu Cần Thơ có quy mô 500 gường, được thiết kế kiểu bệnh viện-khách sạn với trang thiết bị và phương pháp chữa trị ung bướu tiên tiến nhằm giảm chi phí, phù hợp khả năng chi trả của người dân ĐBSCL. Đây cũng sẽ là trung tâm nghiên cứu, đào tạo về điều trị ung bướu đầu ngành của Việt Nam.

Huỳnh Kim

* Đã đăng TBKTSG Online 24-4-2017:

Ba dự án ODA ở Cần Thơ đang ở giai đoạn nào?

Bà Võ Thị Hồng Ánh - Phó chủ tịch UBND
Thành phố Cần Thơ. Ảnh: Huỳnh KIm
(TBKTSG Online) - Cần Thơ đang xúc tiến ba dự án lớn vay vốn ODA về phát triển đô thị và xây dựng bệnh viện. Công việc này đang được làm tới đâu và người dân, doanh nghiệp… sẽ hưởng lợi ra sao? TBKTSG Online đã có cuộc trao đổi với bà Võ Thị Hồng Ánh, Phó chủ tịch UBND Thành phố Cần Thơ, xoay quanh vấn đề này.

TBKTSG Online: Thưa bà, quy mô của ba dự án ODA này ra sao?

- Bà Võ Thị Hồng Ánh: Dự án Nâng cấp đô thị đang vào giai đoạn hoàn thành, trị giá khoảng 110 triệu đô la Mỹ từ vốn vay ODA do Ngân hàng Thế giới (WB) cung cấp, nhằm nâng cấp các khu đô thị thu nhập thấp thuộc các quận Ninh Kiều, Cái Răng, Bình Thủy, Ô Môn.

Dự án Phát triển đô thị, được thực hiện từ năm 2016 đến năm 2022, là một dự án rất quan trọng trong kế hoạch phát triển của Cần Thơ. Vốn đầu tư hơn 312 triệu đô la gồm 242 triệu đô la vay từ WB, 10 triệu đô la tài trợ không hoàn lại từ SECO (Thụy Sỹ) và 60 triệu đô la vốn đối ứng của Cần Thơ. Bên cạnh việc quản lý ngập lụt của khu vực lõi đô thị để đảm bảo sự ổn định cho hoạt động của người dân và các tổ chức hoạt động, kinh doanh, tăng giá trị đất, dự án này còn hướng đến xây dựng một mô hình quản trị thành phố thông minh dựa trên nền tảng cơ sở dữ liệu chung. Qua đó, cung cấp được môi trường sống tốt, gia tăng thu hút các hoạt động đầu tư, tạo việc làm, người dân cũng như các nhà đầu tư có cơ hội cùng tham gia phát triển thành phố. Đây là nền tảng cho việc thu hút nguồn lực đầu tư của xã hội về lâu về dài, hướng Cần Thơ đến sự phát triển bền vững.


Cùng với đó là dự án Bệnh viện Ung bướu Thành phố Cần Thơ quy mô 500 giường, kinh phí hơn 70,5 triệu euro, trong đó hơn 80% do Chính phủ Hungary cho vay không lãi suất trong 20 năm, còn lại là vốn đối ứng của Cần Thơ. Công trình được thiết kế như một bệnh viện-khách sạn với trang thiết bị và phương pháp chữa trị ung bướu tiên tiến nhất với mục tiêu giảm được chi phí, phù hợp với khả năng chi trả của đa phần người dân ĐBSCL. Đồng thời, đây sẽ là một trung tâm nghiên cứu, đào tạo về điều trị ung bướu đầu ngành.

Ba dự án này đang được làm tới đâu rồi?

Phối cảnh cầu Quang Trung. Ảnh: Huỳnh Kim

- Dự án Nâng cấp đô thị sẽ hoàn thành cuối năm nay và hồ Bún Xáng là công trình cuối cùng. Những hạng mục, công trình đã hoàn thành như khu tái định cư Long Tuyền; các tuyến đường nối như đường Lê Hồng Phong từ khu hành chính quận Bình Thủy ra đường Võ Văn Kiệt và nhiều tuyến đường khác; các hệ thống trường học như trường Dân tộc nội trú ở Ô Môn, các trường ở quận Cái Răng, quận Ninh Kiều... Các khu vực được triển khai dự án đến nay đã không còn cảnh ô nhiễm môi trường, thiếu nước sạch, thiếu an ninh trật tự, thiếu hệ thống chiếu sáng… Người dân ở những khu vực này hiện nay còn có điều kiện kinh doanh ngay tại nơi cư ngụ của mình, tăng giá trị nhà đất, đời sống được cải thiện về vật chất và tinh thần.

Dự án Phát triển đô thị đã khởi động vào đầu năm nay. Kế hoạch tới quí 1-2018 sẽ khởi công tuyến đường giao thông mới; làm cầu Quang Trung 2; cầu qua sông Cần Thơ nối đường Trần Hoàng Na, đường dẫn cầu Cần Thơ; công trình kè, khu công viên và đường giao thông sau kè dọc theo sông Cần Thơ từ bến Ninh Kiều tới rạch Cái Sơn. Hiện nay, thành phố đang tập trung công tác bồi hoàn để có mặt bằng và trong năm nay sẽ tổ chức đấu thầu 2 tuyến đường hành lang giao thông kết nối đô thị giữa ba quận Cái Răng, Ninh Kiều và Bình Thủy.

Đối với dự án Bệnh viện Ung bướu Thành phố Cần Thơ, hiện đã xong việc chọn nhà thầu. Ngày hôm qua (24-4), đại diện Bộ Ngoại giao và Kinh tế đối ngoại Hungary vừa làm việc tiếp với Cần Thơ về văn kiện tài chính và hợp đồng thi công. Dự kiến tháng 6 tới, lễ khởi công bệnh viện sẽ được tổ chức. Kế hoạch đến cuối năm 2018 bệnh viện sẽ hoàn thành và vận hành.

Bà có thể nói rõ hơn về lợi ích của dự án Phát triển đô thị?

- Dự án Phát triển đô thị với mục tiêu là quản lý ngập lụt và kết nối hành lang giao thông đô thị để tạo điều kiện phát triển kinh tế, kết nối các khu vực là động lực phát triển của Thành phố Cần Thơ. 

Ví dụ như hành lang giao thông kết nối đô thị Cái Răng - Ninh Kiều - Bình Thủy là để tạo điều kiện cho đô thị Cái Răng và Bình Thủy cùng phát triển với Ninh Kiều. Hành lang giao thông này gồm các hạng mục xây thêm cầu Quang Trung 2 để giảm áp lực và tai nạn giao thông; làm cầu bắc qua sông Cần Thơ nối đường Trần Hoàng Na với đường dẫn cầu Cần Thơ. Nó sẽ hình thành một trục dọc đô thị kết nối những trục ngang chính của khu đô thị trung tâm, gồm các trục đường Nguyễn Văn Cừ, 3-2, 30-4, Tầm Vu, đường dẫn cầu Cần Thơ. Ngoài ra còn đầu tư mới đường chính đô thị theo trục ngang, từ hẻm 91 nối đường Cách Mạng Tháng Tám tới rạch Mương Khai để hướng tới kết nối với tỉnh lộ 918. Tuyến ngang này là tiền đề cho sự kết nối với khu đô thị sinh thái Phong Điền. Trong xây dựng dự án, các tuyến này liên kết với nhau hình thành vùng đê bao quản lý ngập, thích ứng với biến đổi khí hậu. Toàn bộ rộng hơn 2.600 ha, kéo dài tới rạch Cái Sơn, đường Hoàng Quốc Việt vòng qua bến Ninh Kiều ra tới bờ sông Cần Thơ và khép vào rạch Khai Luông.

Riêng hợp phần hỗ trợ kỹ thuật trong dự án này, khi nào xúc tiến?

- Chúng tôi đang cùng các chuyên gia quốc tế làm hợp phần hỗ trợ kỹ thuật song song với biện pháp công trình để lồng ghép vào việc huy động nguồn lực từ các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân, gia đình đồng hành cùng dự án. Dự án đi qua chỗ nào thì tạo điều kiện cho bà còn ở đó có cơ hội tham gia phát triển kinh tế thông qua khai thác du lịch, dịch vụ và thương mại. Sẽ kết hợp đa dạng các hình thức như công viên, đường đi bộ, không gian công cộng, khu vực có cảnh quan đẹp, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng thu hút du khách như cách làm ở cầu đi bộ Ninh Kiều từ hơn một năm nay.

Dự án Phát triển đô thị này rất cần kíp cho Cần Thơ trước tình hình biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, sạt lở, hạn hán và ngập đô thị đang gia tăng. Dự án này đưa vào mô hình quản lý ngập cho khu vực trung tâm Thành phố Cần Thơ, qua đó bảo vệ các công trình đầu mối cấp thành phố và cấp vùng trên địa bàn liên quan tới đào tạo nhân lực, chăm sóc sức khỏe, tài chính, thương mại… Mô hình quản lý rủi ro này sẽ tạo ổn định cho người dân, người lao động của Cần Thơ và cả vùng. Các doanh nghiệp, nhà đầu tư sẽ càng yên tâm hơn để tiếp tục mở rộng đầu tư vào Cần Thơ.

Đặc biệt, trong dự án còn có hợp phần hỗ trợ kỹ thuật về công tác quản lý, điều hành thông minh không chỉ cho đội ngũ quản lý mà còn gắn với sự tham gia của cả xã hội. Hệ thống “cơ sở dữ liệu dùng chung” liên quan tới việc theo dõi, điều tiết chống ngập về môi trường, về quản lý đất đai, quản lý đô thị, cấp phép xây dựng, các hệ thống bản đồ… tất cả sẽ có ở đây và được tích hợp về trung ương trong chỉ số dữ liệu quốc gia.

Và hiệu quả đằng sau đó chính là tạo điều kiện cho cải cách hành chính. Nó sẽ tác động rất lớn cho việc ổn định, tạo công ăn việc làm, phát triển kinh tế. Người dân cùng các doanh nghiệp sẽ được hưởng thụ trực tiếp thông qua môi trường an toàn, có được nhiều thông tin và tạo được nhiều công ăn việc làm hơn.

Thưa bà, gần đây Cần Thơ đón nhiều đoàn nước ngoài đến tìm hiểu cơ hội đầu tư. Vậy, các dự án trên góp phần gì?

- Bà Tổng lãnh sự Mỹ đã giới thiệu một đơn vị cùng thành phố Cần Thơ làm việc về phát triển cảng.
Một đoàn doanh nghiệp Nhật Bản giới thiệu công nghệ bảo vệ bờ kè, bảo vệ những khu vực bị nước ngập, bảo đảm công trình cho người dân, tạo ra nước sạch phục vụ cho người dân ở những khu vực chưa có nước sạch và hứa sẽ triển khai các chương trình đó.

Một đoàn doanh nghiệp Nhật khác giới thiệu công nghệ chiếu sáng bằng năng lượng mặt trời kèm công nghệ quản lý về an ninh chống trộm và phát wifi phục vụ cho du khách và người dân trong khu dân cư. Dự kiến, công nghệ này sẽ được áp dụng thí điểm tại hồ Bún Xáng.

Ngoài ra, một trường đại học Hàn Quốc đã cử chuyên gia đến tập huấn cho 40 người tại Cần Thơ và chuẩn bị tổ chức một lớp nữa vào tháng 9 này tại Hàn Quốc về bảo vệ môi trường.

Đại diện Liên đoàn đô thị Canada cũng đã làm việc và dự kiến tháng 5 tới sẽ tiếp tục kết nối các doanh nghiệp Canada với doanh nghiệp Cần Thơ nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao của Cần Thơ để xuất khẩu qua Canada.

Việc giải ngân cho hai dự án ODA vay vốn WB có trở ngại gì không, thưa bà?

- Về giải ngân thì hiện nay cũng hơi có khó khăn do giai đoạn này Chính phủ đang rà soát lại trần nợ công nên vốn rót vào hơi chậm làm cho tiến độ dự án bị ảnh hưởng ít nhiều. Nhưng hiện nay Thành phố Cần Thơ đang hỗ trợ bằng mọi giải pháp để nhà thầu yên tâm tăng cường lực lượng đẩy nhanh tiến độ dự án. Thành phố cũng chỉ đạo các sở, ngành tập trung phối hợp hoàn thành các thủ tục để hỗ trợ nhà thầu. Các bộ, ngành cũng hỗ trợ thành phố, dự kiến sẽ trình Chính phủ để trong tháng 4 này tiếp tục giải ngân vốn ODA.

Hiện dự án Nâng cấp đô thị đến cuối năm nay kết thúc, tiền còn lại cần khoảng 400 tỉ đồng. Còn dự án về Phát triển đô thị thì mới khởi động, nhu cầu cần trước khoảng 300 tỉ đồng.

Huỳnh Kim

* Đã đăng TBKTSG Online 25-4-2017:
http://www.thesaigontimes.vn/159381/Ba-du-an-ODA-o-Can-Tho-dang-o-giai-doan-nao.html

Tàu hàng quốc tế đầu tiên cập cảng Tân cảng Cái Cui

(TBKTSG Online) - Chiều ngày 21-4, cảng Tân cảng Cái Cui ở thành phố Cần Thơ đã đón chuyến tàu quốc tế đầu tiên chở bò sống nhập khẩu từ Úc.

Tàu GL LAN XIU thuộc Công ty Glocal Japan Inc. của Nhật (dài 120 m, trọng tải 6.296 tấn) xuất phát từ cảng Darwin (Úc) chở 1.768 con bò sống do Công ty Seavina nhập khẩu về khu Công nghiệp Trà Nóc ở Cần Thơ. Chuyến tàu này đã đi qua luồng kênh Quan Chánh Bố (tỉnh Trà Vinh) ở cửa sông Hậu, cách Cái Cui khoảng 100 km.

Tàu GL LAN XIU của Nhật chở 1.768 con bò Úc đang cập Tân cảng Cái Cui
vào chiều ngày 21-4-2017. Ảnh: Huỳnh Kim
Đây là lần đầu tiên động vật sống được vận chuyển bằng tàu biển nước ngoài nhập trực tiếp về cảng biển ở đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL). Ngay trong chiều và tối nay, 1.768 con bò này đã được chở bằng ô tô về trại bò ở Trà Nóc để phục vụ cho hệ thống phân phối bò Úc thuộc cửa hàng Bò Khỏe ở Cần Thơ.


Bò Úc từ tàu GL LAN XIU đang xuống xe tại đi Trà Nóc vào chiều tối ngày 21-4-2017.
Ảnh: Huỳnh Kim

Trao đổi với TBKTSG Online, ông Vũ Khánh Dương, Giám đốc cơ quan khu vực ĐBSCL Tổng công ty Tân cảng Sài Gòn (SNP) kiêm Giám đốc cảng Tân cảng Cái Cui cho biết, sau khi SNP mở tuyến tàu container trực tiếp đi thẳng từ Hải Phòng vào Tân cảng Cái Cui với tần suất 1 chuyến/tuần vào ngày 24-10-2016, đây là chuyến tàu quốc tế đầu tiên vào cảng Tân cảng Cái Cui.

Cũng theo ông Dương, SNP đã thống nhất với hãng tàu SWIRE (Singapore) mở thêm những tuyến tàu container gom hàng (container feeder) quốc tế nối với ĐBSCL. Trước mắt là tuyến Tân cảng Cái Cui -  Singapore - Cảng K'Lang vào tháng 6-2017 và tuyến Tân cảng Cái Cui - Nam Trung Quốc - Hong Kong vào tháng 8-2017 với tần suất 1 chuyến/tuần cho mỗi tuyến với tổng sản lượng dự kiến trên 5.000 TEU/tháng, trong đó hàng thủy sản chiếm trên 65%.

Huỳnh Kim

* Đã đăng tại TBKTSG Online 21-4-2017: