Sau bao nhiêu năm sống với chiến tranh và hòa bình, tập thơ
thứ 12 của nhà thơ Lê Chí có tên là “Muối”, do NXB Hội Nhà văn ấn hành,
quý II-2023. Tác giả đã có những trao đổi xoay quanh câu chuyện này...
* Dường như đây là sự chắt lọc của cả cuộc đời anh?
- Nhà thơ Lê Chí: Chắt lọc là thuộc tính của thơ. Do vậy, dù hay dở
gì mình cũng cố viết sao cho gọn, bởi thơ vốn là sản phẩm của ít chữ.
Còn với riêng mình, tôi chưa nghĩ gì đến “chắt lọc” cả, chỉ thích thong
dong đây đó để nhận biết đuợc cuộc đời như chính nó. Chính khi ấy sự
thật “nguyên bản” thôi thúc cảm xúc mình và những câu thơ nẩy mầm từ đó.
* 50 bài trong tập này, như là sự thật cuộc đời lắng đọng
lại, từ chị bán rau, ATM gạo, thế giới COVID, tiếng gió biển đến ông bộ
trưởng… Vậy sao trong lời đề từ trang đầu, anh lại ghi: “Sợ nhứt thơ
mình / lạc vào những tìm kiếm vu vơ / bỏ quên cảm xúc”?
- Với tôi thơ là tình. Tình là chất men kỳ diệu ướp nuôi từng con
chữ, giúp cho hồn thơ luôn tươi mới, kích thích ngôn ngữ và những triết
lý bình thường mà sâu sắc chợt đến một cách hợp lý. Không có tình thì
thơ sẽ mất “đường dẫn”. Tôi thường lẩm nhẩm những dòng mình vừa viết xem
nó “mặn lạt” thế nào. Vì vậy, nếu có tìm kiếm gì thì cũng lần theo
những rung động của nhịp tim mà có. Kỹ thuật, nói cho cùng là được chưng
cất qua cảm xúc mà nên.
* Anh có thể cho biết vì sao ở lời đề từ trang chót, anh lại nói: “Lựa lời mà nói / để thơ không là khách lạ”?
- Là do từ thực tế bản thân, đọc khá nhiều bài thơ mà không hiểu tác
giả muốn nói gì. Tôi nghĩ lỗi này, nếu có, trước hết là ở người viết.
Tôi nghiêng về phía “bình dân, dễ hiểu”, cố gắng tránh cho thơ rơi vào
cầu kỳ, xa lạ, bởi thơ không có người đọc là “thơ cô đơn, thơ đã mất
bạn” rồi.
* Như vậy, “Muối” ở đây, tôi hiểu chính là vị ngọt của
cuộc đời. Trong tập thơ này tác giả còn in một số ảnh tự chụp về thiên
nhiên và trẻ em ĐBSCL. Có phải lời thơ chưa đủ nói hết vị ngọt của cuộc
đời này?
- Muối vẫn là muối thôi. Bởi cuộc sống hàng ngày không thể nào thiếu
muối… Còn những bức ảnh trong tập thơ, chỉ như vài phút giải lao để bạn
đọc nếm thêm chút… muối.
* Phần chót của “Muối”, “Nghe & Chép”, như là những
câu thơ văn xuôi. Chốt lại, nhà thơ Lê Chí vẫn cứ mặn mòi suy tư về cuộc
sống mỗi ngày?
- Nói sao cũng được. Bởi đó chính là những góp nhặt ước mong, hy vọng cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn, hạnh phúc hơn.
(KTSG Online) – Lễ hội bánh dân gian Nam bộ lần thứ X năm 2023
với chủ đề “Bảo tồn và phát huy giá trị bánh dân gian Nam Bộ” sẽ
diễn ra từ ngày 28-4 đến ngày 2-5 tại Quảng trường quận Bình Thủy, bên
cạnh Đền Hùng Cần Thơ. Dự kiến có khoảng 300 gian hàng và gần 100 loại
bánh tại Lễ hội lần này.
Tại buổi họp báo sáng nay, 14-4, về Lễ hội bánh dân gian Nam bộ lần thứ
X, ông Nguyễn Thực Hiện, Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ, kỳ vọng lễ
hội này sẽ tiếp tục góp phần tôn vinh, quảng bá ẩm thực Việt Nam, bánh
dân gian Nam bộ và từng bước xây dựng bánh dân gian trở thành đặc sản
vùng, miền, quốc gia, tiến tới tạo thương hiệu và xuất khẩu sản phẩm.
Hình ảnh buổi họp báo về Lễ hội bánh dân gian Nam bộ lần thứ X vào sáng ngày 14-4-2023. Ảnh: Huỳnh Kim
Đồng thời, lễ hội cũng sẽ tạo cơ hội giao lưu về văn hóa giữa các
tỉnh, thành trong nước, với bạn bè quốc tế và cũng là cơ hội quảng bá,
phát triển du lịch, góp phần phát triển kinh tế – xã hội của thành phố
Cần Thơ.
Theo ông Nguyễn Thực Hiện, qua 9 lần tổ chức, Lễ hội Bánh dân gian
Nam bộ ở Cần Thơ đã thu hút nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, nghệ
nhân đến trưng bày, trình diễn các loại bánh dân gian đặc trưng và đông
đảo du khách đến với Cần Thơ. Riêng lễ hội năm 2022, đã thu hút hơn
800.000 lượt khách, góp phần vào doanh thu cả năm của ngành du lịch Cần
Thơ được hơn 4.000 tỉ đồng.
Một loại bánh dân gian bán tại Lễ hội bánh dân gian Nam bộ năm 2022 ở Cần Thơ. Ảnh: Lạc Long
Lễ hội năm nay do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) và UBND
thành phố Cần Thơ chỉ đạo, Sở VH-TT-DL Cần Thơ tổ chức thực hiện.
Theo ban tổ chức, với chủ đề “Bảo tồn và phát huy giá trị bánh dân
gian Nam bộ”, lễ hội năm nay dự kiến sẽ có 250 – 300 gian hàng trưng
bày, giới thiệu khoảng 100 loại bánh dân gian; nhiều món ăn, ẩm thực hấp
dẫn cùng hàng trăm loại sản phẩm đặc sản vùng miền, sản phẩm OCOP của
Nam bộ và các tỉnh thành khác trong cả nước tham gia.
Đến nay đã có 125 nghệ nhân từ 22 tỉnh, thành trong nước đăng ký tham
gia Hội thi bánh dân gian và trình diễn 75 loại bánh phục vụ du khách
tham quan lễ hội.
Dự kiến, ngày 27-4, có Lễ dâng hương và dâng bánh nhân ngày Giỗ tổ
Hùng Vương tại Đền thờ Vua Hùng ở Cần Thơ. Lễ khai mạc vào tối 28-4 với
chương trình nghệ thuật kỷ niệm 48 năm thống nhất đất nước, ngày Quốc tế
lao động 1-5 và 133 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hội thi làm
bánh dân gian và biểu diễn cách làm các loại bánh dân gian diễn ra cả
ngày 29-4.
Ngoài ra, Lễ hội Bánh dân gian Nam bộ năm nay còn có chương trình
“trò chơi dân gian” (hoạt động vui chơi, giải trí thu hút khách tham
quan); chương trình “Bánh dân gian và tuổi thơ” (thiếu nhi các trường
tiểu học, trung học ở Cần Thơ; giao lưu, học làm bánh cùng các nghệ
nhân); chương trình nghệ thuật và một số hội nghị xúc tiến, quảng bá,
liên kết phát triển du lịch của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung
ương.
(KTSG Online) –
Sáng 24-3, TUI Blue Nam Hội An và Victoria Cần Thơ đã tổ chức buổi giao
lưu với một số đơn vị lữ hành và hàng không nhằm kết nối, thúc đẩy du
lịch giữa miền Tây và miền Trung.
Nhiều
đơn vị lữ hành và hàng không tham gia buổi giao lưu, phát triển du lịch
miền Tây – miền Trung tại Victoria Cần Thơ. Ảnh: Huỳnh Kim
Trao đổi với KTSG Online, bà Võ Xuân Thư, Tổng giám đốc
Victoria Cần Thơ Resort chia sẻ: “Hiện nay, Victoria Cần Thơ đang tiến
hành xúc tiến, kết nối với những đơn vị để có thể giới thiệu sản phẩm
đến với khách hàng ở hai miền. Với đường bay Cần Thơ – Đà Nẵng, du khách
hai miền thuận lợi di chuyển từ miền Tây đến miền Trung và ngược lại”.
Tại Victoria Cần Thơ, ngoài khu nghỉ dưỡng 4 sao bên bờ sông Hậu, du
khách có thể ngắm phong cảnh, văn hoá và ẩm thực đặc trưng của miền Tây
sông nước khi tham gia chuyến du thuyền Victoria Mekong. Du khách được
chọn tour từ 1-3 ngày đi các địa điểm ở Cần Thơ – Long Xuyên – Châu Đốc.
Tại buổi giao lưu, ông Anton Bespalov, Tổng giám đốc TUI Blue Nam Hội
An thông tin, khu nghỉ dưỡng nơi đây với bờ biển dài kết nối Hội An,
Quảng Nam, Đà Nẵng… Khu này với 318 phòng nghỉ và biệt thự, nhà hàng
sang trọng phục vụ ẩm thực Á – Âu cùng nhiều dịch vụ khác như nghỉ
dưỡng, thể thao biển, chăm sóc sức khỏe.
Hiện nay, mỗi tuần có khoảng 20 chuyến bay giữa Cần Thơ – Đà Nẵng
thuộc hai hãng hàng không là Việt Nam Airlines và VietJet Air. Tại buổi
giao lưu, các đại biểu cho biết khách từ miền Tây đi Đà Nẵng nói riêng
và miền Trung nói chung đang cao hơn so với chiều ngược lại.
Lý giải cho việc này, theo bà Xuân Thư, nguyên nhân chính là do việc
truyền thông và quảng bá sản phẩm du lịch của các địa phương và đơn vị
lữ hành chưa thu hút du khách; lịch bay giữa Cần Thơ – Đà Nẵng của các
hãng hàng không chưa phù hợp.
Dịp này, ông Phạm Minh Tuấn, Tổng giám đốc hai khu nghỉ dưỡng
Victoria Châu Đốc và Victoria Núi Sam giới thiệu hai dịch vụ mới của
khách sạn sẽ đưa vào phục vụ du khách nhân dịp lễ 30-4 sắp tới. Đó là
giải chạy Trekking Núi Cấm 10 km và giải Trail-Running Núi Cấm 10-21-42
km.
Còn theo ông Nguyễn Minh Đức Uy, đại diện hãng hàng không Bamboo
Airways thông tin, theo kế hoạch, trong ngày 29-4, Bamboo Airways sẽ kết
nối miền Tây với Hà Nội bằng đường bay Cà Mau – Hà Nội và ngược lại.
Đơn vị phục vụ chuyến bay vào các ngày thứ Ba, Năm, Bảy hàng tuần trước
khi thực hiện việc kết nối đường bay giữa Đà Nẵng và miền Tây.
(KTSG Online) – Sáng
nay (14-3), Bệnh viện Đại học Nam Cần Thơ (thuộc Trường Đại học Nam Cần
Thơ) ra mắt thêm khoa Tim mạch – Can thiệp tim mạch, khoa Cấp cứu – Hồi
sức tích cực, chống độc và Trung tâm Nha khoa Bệnh viện Đại học Nam Cần
Thơ – Răng hàm mặt Sài Gòn.
Mục đích của việc thành lập này là góp phần nâng cao chất lượng chăm
sóc, bảo vệ sức khỏe cho người dân, đồng thời, đáp ứng nguồn nhân lực y
tế đạt chất lượng cho vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).
Bác
sĩ Đàm Văn Cương, Giám đốc Bệnh viện Đại học Nam Cần Thơ (phải), nhận
quyết định của Bộ Y tế thành lập hai khoa mới của bệnh viện sáng ngày
14-3-2023. Ảnh: Huỳnh Kim
Theo PGS.TS. BS Đàm Văn Cương, Giám đốc Bệnh viện Đại học Nam Cần
Thơ, khoa Tim mạch và Can thiệp tim mạch sẽ thực hiện việc chẩn đoán,
điều trị các bệnh như đau ngực, bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, tăng
huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh van tim, bệnh cơ tim, rối loạn nhịp tim,
theo dõi bệnh tim bẩm sinh ở người lớn, dự phòng các bệnh tim mạch tiên
phát và thứ phát…
Khoa Cấp cứu – Hồi sức tích cực, chống độc sẽ được ứng dụng những
phương pháp, kỹ thuật tiên tiến để thực hiện lọc máu liên tục, thay thế
huyết tương, lọc gan nhân tạo, lọc máu hấp phụ, đặt bóng đối xung động
mạch chủ, đo cung lượng tim tại giường, trao đổi khí bằng màng ngoài cơ
thể, hạ thân nhiệt chủ động, đặt máy tạo nhịp qua lòng mạch tạm thời…
Trung tâm Nha khoa Bệnh viện Đại học Nam Cần Thơ – Răng hàm mặt Sài
Gòn chuyên về nghiên cứu, chẩn đoán, phòng ngừa và điều trị các bệnh
liên quan về răng và khoang miệng như xương hàm, nướu, mạc mô, xương mặt
và má. Trung tâm cũng điều trị các bệnh lý về nhiễm trùng răng, giúp vệ
sinh răng miệng, kỹ thuật chỉnh nha cùng thực hành về phương pháp tháo
lắp răng giả, phục hồi răng, thân răng, chỉnh hình răng hàm mặt.
Cùng với các chuyên khoa khác, ba đơn vị này sẽ phục vụ việc khám và điều trị nội trú cho bệnh nhân cả ngày và đêm.
Các
đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Bệnh viện Đại học Nam Cần Thơ nhân lễ
thành lập hai khoa và một trung tâm mới của bệnh viện vào sáng ngày
14-3-2023. Ảnh Huỳnh Kim
Trao quyết định của Bộ Y tế thành lập hai khoa này, Bác sĩ Phạm Phú
Trường Giang, Phó giám đốc Sở Y tế thành phố Cần Thơ, nhấn mạnh: “Từ
nay, người dân Cần Thơ và cả vùng ĐBSCL sẽ được thụ hưởng các dịch vụ y
tế tiên tiến mà không cần di chuyển lên tuyến trên. Điều này giúp giảm
chi phí điều trị, thời gian đi lại của người bệnh và tiết kiệm chi phí y
tế, chi phí xã hội.
Đây cũng là cơ sở học tập và thực hành để rèn luyện kỹ năng, cọ xát
thực tế cho học viên, sinh viên đang theo học khối ngành sức khỏe tại
Trường Đại học Nam Cần Thơ và các cơ sở giáo dục có đào tạo ngành sức
khỏe trên địa bàn thành phố Cần Thơ”.
Trao đổi với KTSG Online tại sự kiện này, GS.TS Võ Tòng
Xuân, Hiệu trưởng danh dự Trường Đại học Nam Cần Thơ, chia sẻ: “Việc mở
rộng hoạt động và phát triển của Bệnh viện Đại học Nam Cần Thơ cũng là
một phần của chủ trương xuyên suốt thuộc nhà trường, đó là “học phải đi
đôi với hành”. Ngoài ra, mô hình “doanh nghiệp trong trường đại học” này
còn phục vụ sự phát triển kinh tế xã hội cho vùng ĐBSCL”.
Bệnh viện Đại học Nam Cần Thơ bắt đầu hoạt động vào tháng 5-2022, gồm
200 giường bệnh và 29 khoa và các phòng chức năng. Tổng vốn đầu tư là
860 tỉ đồng. Bệnh viện với gần 300 cán bộ, nhân viên là các chuyên gia
cố vấn, y bác sĩ, điều dưỡng, y tá đến từ các bệnh viện trong và ngoài
nước.
Bệnh viện cũng đã ký kết hợp tác với một số cơ sở khác như Bệnh viện
Đại học Y dược TPHCM, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, Bệnh viện Đa
khoa thành phố Cần Thơ. Đến năm 2027, đơn vị sẽ hoàn thiện giai đoạn 2
của kế hoạch là thêm 500 giường bệnh với kinh phí đầu tư để xây dựng toà
nhà 20 tầng và đầu tư cho các trang thiết bị khoảng 1.200 tỉ đồng.
(SGTT) – Kỷ niệm sinh nhật tuổi 19, Đài Phát thanh và
Truyền hình Hậu Giang (HGTV), chiều nay, 23-2-2023, đã ký kết hợp tác
truyền thông với Trường Đại học Cần Thơ (ĐHCT), Liên đoàn Thương mại và
công nghiệp Việt Nam (VCCI) chi nhánh Cần Thơ và NXB Chính trị quốc gia
Sự thật chi nhánh Cần Thơ nhằm thúc đẩy thực hiện phương châm “Làm giàu
tri thức – kết nối cộng đồng”.
Quang cảnh ký kết giữa đại diện HGTV với ĐHCT, VCCI Cần Thơ và NXB Chính trị quốc gia Sự thật chi nhánh Cần Thơ. Ảnh: Huỳnh Kim
Quang cảnh ký kết giữa đại diện HGTV với ĐHCT, VCCI Cần Thơ và NXB Chính trị quốc gia Sự thật chi nhánh Cần Thơ. Ảnh: Huỳnh Kim
Quang cảnh ký kết giữa đại diện HGTV với ĐHCT, VCCI Cần Thơ và NXB Chính trị quốc gia Sự thật chi nhánh Cần Thơ. Ảnh: Huỳnh Kim
Theo đó, sự kiện lần này tiếp nối việc hợp tác hiệu quả đã ký kết
giữa HGTV với Trường Đại học Nam Cần Thơ (DNC), Học viện Chính trị khu
vực II và Học viện Chính trị khu vực IV từ ba năm nay.
Theo ông
Nguyễn Thế Triều, Giám đốc HGTV, Đài Phát thanh và Truyền hình Hậu Giang
đang hướng tới giai đoạn mới, với “nội dung là trọng tâm – công nghệ là
then chốt”, theo hướng “Tin tức kiến tạo – Giải trí độc đáo – Khoa giáo
chuyên sâu”.
Qua đó, đài sẽ thường xuyên cải tiến, nâng chất
chương trình, ra mắt nhiều chương trình mới hấp dẫn, bổ ích, đậm bản sắc
HGTV, phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu của khán thính giả, kiên định
phương châm “Làm giàu tri thức – kết nối cộng đồng”.
Riêng trong
năm 2022, HGTV tiếp tục bám sát phương châm “Đổi mới, đột phá, quyết
tâm, khát vọng” của tỉnh Hậu Giang, giữ vững vị trí top 3 kênh truyền
hình có tỷ lệ người xem cao nhất tại khu vực Mekong (theo số liệu của
Kantar Media).
Về nội dung ký kết, bốn bên hợp tác trên nhiều lĩnh
vực như liên kết sản xuất và phát sóng chương trình phát thanh – truyền
hình – Internet; bồi dưỡng, trao đổi chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao
chất lượng nguồn nhân lực; phát triển, quảng bá thương hiệu.
Quang cảnh ký kết giữa đại diện HGTV với ĐHCT, VCCI Cần Thơ và NXB Chính trị quốc gia Sự thật chi nhánh Cần Thơ. Ảnh: Huỳnh Kim
HGTV là đơn vị bảo trợ truyền thông, phối hợp ĐHCT, VCCI Cần Thơ, NXB
Chính trị quốc gia Sự thật chi nhánh Cần Thơ tổ chức các sự kiện,
chương trình, hội thảo khoa học, tọa đàm… góp phần thực hiện Nghị quyết
120 của Chính phủ về phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL)
thích ứng với biến đổi khí hậu, Nghị quyết 13 của Bộ Chính trị về
phương hướng phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh
vùng ĐBSCL đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Ngoài ra, HGTV
cũng muốn góp phần cụ thể hóa các chương trình hợp tác mà ĐHCT, VCCI Cần
Thơ đã ký kết với UBND tỉnh Hậu Giang trong năm 2022 về phát triển công
nghiệp, nông nghiệp, đô thị, du lịch, giáo dục đào tạo, nguồn nhân lực
chất lượng cao; tăng cường thông tin, tạo cầu nối giữa cơ quan chức năng
với cộng đồng doanh nghiệp, bảo vệ và hỗ trợ doanh nghiệp.
Dịp
này, NXB Chính trị quốc gia Sự thật chi nhánh tại Cần Thơ trao tặng HGTV
Tủ sách giấy và Tủ sách Điện tử bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng với
300 đầu sách các loại.
(XUÂN KTSG) – Giữa thập niên 1960, hồi còn học lớp đệ nhị (lớp 11 bây
giờ) trường Trung học Trần Quý Cáp ở Hội An, tôi bắt đầu quen thân anh
Huỳnh Ngọc Hòa học trên tôi một lớp. Anh trở thành người anh dẫn dắt,
giúp đỡ tôi trong thời gian học ở Sài Gòn trước khi đi Nhật du học.
Huỳnh Ngọc Hòa (phải) và Trần Văn Thọ vào cuối năm 1967.
Khi còn là sinh viên hai năm cuối ở Đại học Sư phạm Sài Gòn, anh Hòa
đã viết trên tạp chí Bách Khoa và phát động phong trào cải cách giáo dục
được các học giả, trí thức uy tín thời đó như Nguyễn Hiến Lê, Lý Chánh
Trung khen ngợi và ủng hộ.
Mùa hè năm 1967 tôi học xong Trung học đệ nhị cấp (trung học phổ
thông bây giờ) và thi đỗ tú tài II. Học sinh nghèo ở Quảng Nam thời đó
mà đỗ tú tài II xem như là đã có một trình độ học vấn rất cao rồi. Đặc
biệt hồi đó học xong lớp đệ nhị là phải thi tú tài I (cuộc thi tổ chức
trên toàn miền Nam) và số người đỗ chỉ độ một nửa. Ở trường Trần Quý Cáp
hồi đó có hai lớp đệ nhị C (ban văn chương và ngoại ngữ) sau kỳ thi tú
tài I chỉ còn một lớp đệ nhất C. Bạn bè tôi trong các lớp đệ nhất có
người nói đùa “chúng ta đã trở thành thượng lưu trí thức ở Hội An rồi”.
Tôi sống với anh Hòa chỉ khoảng nửa năm, nhưng thời gian đó có tính cách
quyết định cuộc đời của tôi. Nếu anh Hòa không tích cực khuyên tôi vào
Sài Gòn và không giúp tôi học và làm việc ở đó thì có thể cuộc đời tôi
đã rẽ sang ngã khác.
Tôi đỗ cao trong kỳ thi tú tài II nhưng chưa biết tính sao. Tìm việc
làm hay học lên đại học? Hồi đó ở Đà Nẵng chưa có đại học. Muốn học lên
đại học phải ra Huế hoặc vào Sài Gòn mà điều kiện kinh tế không cho
phép.
Đang lúc ấy nhận được thư của anh Huỳnh Ngọc Hòa (đã vào Sài Gòn một
năm trước): “Em vào đây với anh, vừa học vừa làm, anh tìm việc cho”.
Thế là tôi vào Sài Gòn, ở chung nhà trọ với anh Hòa. Anh còn tìm được
cho tôi một chân dạy giờ ở một trường tư trung học đệ nhất cấp. Có anh
Hòa bao cấp tiền trọ và tôi cũng có việc làm nên ổn định ngay được cuộc
sống mới ở Sài Gòn.
Tôi ghi tên học ở Văn khoa, dự định năm sau thi vào Đại học Sư phạm,
mong trong tương lai sẽ làm nghề giáo dạy văn ở một trường trung học đệ
nhị cấp. Hồi đó ai muốn thi vào Đại học Sư phạm (học ba năm) phải có
chứng chỉ đỗ chương trình dự bị (một năm) ở Đại học Văn khoa (nếu theo
ngành văn chương, sử địa, ngoại ngữ) hoặc Đại học Khoa học (nếu theo
ngành khoa học, kỹ thuật). Lúc đó anh Hòa đã vào năm thứ nhất ở Đại học
Sư phạm sau một năm ở Văn khoa.
Vài tháng sau tình cờ đi trên đường Lê Thánh Tôn, dừng xe đạp xem
thông cáo của Bộ Giáo dục, tôi biết được có kỳ thi tuyển cấp học bổng
của Chính phủ Nhật Bản, và nộp đơn dự thi. Tôi trúng tuyển và dành thì
giờ chuẩn bị cho việc đi du học nên không còn tập trung học ở Văn khoa.
Nhưng tôi vẫn tiếp tục sống chung với anh Hòa cho đến khi lên đường sang
Tokyo tháng 4-1968.
Tôi sống với anh Hòa chỉ khoảng nửa năm, nhưng thời gian đó có tính
cách quyết định cuộc đời của tôi. Nếu anh Hòa không tích cực khuyên tôi
vào Sài Gòn và không giúp tôi học và làm việc ở đó thì có thể cuộc đời
tôi đã rẽ sang ngã khác.
Tôi còn học từ anh Hòa rất nhiều. Anh chỉ hơn tôi vài tuổi nhưng anh
chững chạc, từng trải và hiểu biết nhiều. Anh có vẻ trưởng thành trước
tuổi. Anh đọc nhiều và luôn hướng thượng. Anh đọc cả những sách về việc
rèn nhân cách, về phép xã giao hiện đại và thường truyền đạt cho tôi
những ý hay. Tôi nhớ anh có đọc cuốn sách có tên Phép lịch sự trong cuộc
sống mới và nói về một số nội dung liên quan khi đi dạo với tôi trên
đường phố.
Anh Huỳnh Ngọc Hòa bị bệnh và mất sớm là một tổn thất cho xã hội. Nếu
không chắc chắn anh sẽ góp phần xây dựng đất nước, chí ít là trong ngành
giáo dục, như học giả Nguyễn Hiến Lê đã từng tin tưởng: “Những thanh
niên như ông mà thành công thì tiền đồ dân tộc mình sẽ đẹp”.
Đặc biệt là dù còn rất trẻ anh Hòa đã tỏ ra là một trí thức quan tâm
đến thời cuộc, lo lắng cho tiền đồ đất nước và tích cực vận động cải
cách để thay đổi xã hội. Anh bắt đầu bằng việc viết và vận động cải cách
giáo dục là lĩnh vực anh có nhiều trải nghiệm với tư cách là người đi
học và là lĩnh vực anh sẽ gắn bó với nghề nghiệp của mình.
Sau khi tôi sang Nhật, trong những năm đầu, tôi và anh Hòa thường
xuyên liên lạc qua thư. Thư nào cũng viết rất dài vì giữa hai anh em có
nhiều chuyện để tâm sự, chia sẻ. Đáng kể nhất là những hoạt động cải
cách giáo dục rất sôi nổi và có tiếng vang của anh Hòa. Anh quan tâm đến
giáo dục bậc trung học, nhất là trung học đệ nhị cấp và suy nghĩ về nội
dung giảng dạy và tổ chức, quản lý ở đại học sư phạm, nơi đào tạo thầy
cô giáo dạy trung học.
Ngày nay dư luận Việt Nam bức xúc về những tồn tại cần phải thay đổi
của nền giáo dục. Nhiều người lớn tuổi từng là học sinh dưới chế độ ở
miền Nam trước 1975 thường nói đại khái là “ngày xưa giáo dục tốt hơn
nhiều”.
Đúng là trước năm 1975, không có tình trạng lương của thầy cô giáo
không đủ sống sinh ra các tiêu cực dạy thêm học thêm, học sinh trường
công cũng phải đóng nhiều phụ phí, sách giáo khoa thường xuyên thay
đổi,… Nhưng đọc những bài báo và sách của anh Huỳnh Ngọc Hòa ta sẽ thấy
giáo dục ở miền Nam cuối thập niên 1960 cũng tồn tại rất nhiều vấn đề mà
anh Hòa hô hào phải thay đổi.
Anh Huỳnh Ngọc Hòa ký tặng và gửi sang Tokyo cuốn sách xuất bản năm 1970.
Bìa sau cuốn sách Câu chuyện thầy trò của Huỳnh Phan.
Bài báo đầu tiên anh Hòa đăng được ngay trên tạp chí Bách khoa là bài
“Giáo sư trung học, anh là ai?” (hồi đó thầy giáo dạy trung học nếu
thuộc chính ngạch, tốt nghiệp đại học sư phạm, cũng được gọi là “giáo
sư”).
Bách khoa là tạp chí uy tín bậc nhất thời đó, thường đăng bình luận
xã hội, bàn về khoa học, sáng tác văn thơ của các học giả, nhà văn nổi
tiếng. Đây cũng là vũ môn để hóa rồng mà những cây bút trẻ hằng mơ ước
vượt qua.
Năm 1969, anh Hòa mới 23 tuổi, còn là sinh viên Đại học Sư phạm nhưng
đã vượt vũ môn. Hôm gặp tổng biên tập và được thông báo sẽ đăng bài của
mình, anh Hòa về đến nhà trọ là viết thư ngay cho tôi. Anh bảo sau khi
làm việc ở tòa soạn Bách khoa, đi xe đạp trên đường về nhà trọ lòng anh
lâng lâng vui sướng và suy nghĩ về bút hiệu sẽ ký trên bài báo đầu tiên.
Anh kết hợp họ cha và họ mẹ làm thành bút hiệu Huỳnh Phan.
Tháng 12-1969, anh đóng vai trò chính trong việc thực hiện chương
trình phỏng vấn tập thể của Tổng hội sinh viên Sài Gòn về vấn đề cải tổ
giáo dục. Sau đó anh dự định viết ba tập sách phân tích tình hình giáo
dục ở miền Nam và đưa ra các ý tưởng cải cách.
Cuốn sách đầu tiên là Câu chuyện thầy trò do Nhà xuất bản Trí Đăng
phát hành tháng 7-1970. Sách vừa ra đời anh gửi ngay cho tôi với lời đề
tặng gói ghém nhiều tình cảm. Trong sách có phần phụ lục in nội dung trả
lời phỏng vấn của các học giả, nhà giáo nổi tiếng thời đó như Nguyễn
Hiến Lê, Lý Chánh Trung, Giản Chi,…
Đặc biệt học giả Nguyễn Hiến Lê viết lời tựa, hết lời khen ngợi tinh
thần trách nhiệm đối với xã hội, với đất nước và nỗ lực của anh Huỳnh
Ngọc Hòa. Câu kết lời tựa của vị học giả đáng kính là “những thanh niên
như ông mà thành công thì tiền đồ dân tộc mình sẽ đẹp”.
Trong cuốn sách, anh Hòa phác họa chân dung một nhà giáo bậc trung
học mà anh cho là cần thiết. Một là phải yêu nghề dạy học và tôn trọng
nhân cách học sinh, phải nêu gương sáng trong văn hóa ứng xử, trong lối
sống vì thiên chức của thầy giáo là “kỹ sư của tâm hồn”.
Hai là, cần sống giản dị, tránh bị ảnh hưởng từ cuộc sống xô bồ. Sống
giản dị thì không cần có nhiều tiền, không cần lao vào những việc để có
tiền mà tập trung vào việc dạy học và tự học. Thứ ba, không lai căng,
“sính Tây, sính Mỹ” mà phải có lòng tự hào dân tộc, yêu văn hóa Việt
Nam.
Thứ tư, không bằng lòng với kiến thức đã thu nhận được thời còn học
đại học mà phải luôn học tập, bổ sung để theo kịp đà tiến của khoa học.
Thứ năm, luôn quan tâm đến thời cuộc, suy nghĩ về tương lai của đất
nước, để có thể góp phần vào việc xây dựng đất nước một khi chiến tranh
chấm dứt và nước nhà thống nhất.
Đúng là anh Hòa đưa ra những đòi hỏi rất cao đối với một giáo sư bậc
trung học, nhất là điểm thứ năm, một vấn đề thường yêu cầu ở một trí
thức chính hiệu.
Anh Hòa luôn đề cao tinh thần dân tộc, không chấp nhận có sự hiện
hiện của quân đội Mỹ ở miền Nam lúc đó và mong chiến tranh sớm chấm dứt,
đất nước thống nhất và người Việt sẽ cùng chung tay xây dựng đất nước
trong một tình tự dân tộc. Anh phản ảnh các ý kiến này trong sách Câu
chuyện thầy trò nên bị kiểm duyệt rất nhiều chỗ.
Rất hay là nhà xuất bản rất thành thực, nghiêm túc; chỗ nào kiểm
duyệt bao nhiêu chữ bao nhiêu dòng đều có ghi rõ. Chương cuối cùng trong
cuốn sách là “Nghĩ về sứ mạng giáo dục hậu chiến” với các nội dung
chính là: Tạo lại cuộc thuận hòa dân tộc, dựng lại niềm tin vào khả năng
của dân tộc Việt, xây dựng một nền kinh tế tiến bộ và không phụ thuộc
vào nước ngoài.
Sau khi xuất bản cuốn sách Câu chuyện thầy trò, anh Hòa tốt nghiệp
Đại học Sư phạm và được bổ nhiệm dạy học tại một trường trung học ở Châu
Đốc, hiện nay thuộc tỉnh An Giang. Chiến tranh dần dần khốc liệt, thư
từ qua lại từ miền quê ra nước ngoài khó khăn và mất nhiều thì giờ.
Trước 1975 thư cuối cùng tôi nhận được từ anh Hòa là cuối năm 1974. Từ
đó mãi đến 13 năm sau tôi mới nhận lại thư của anh và là thư cuối cùng!
Trong thư đó, anh kể lại công việc của anh sau năm 1975 (vẫn tiếp tục
dạy học ở An Giang), đã lập gia đình và có hai cháu. Nhưng rất bất ngờ
khi biết anh bị lao phổi đã đến giai đoạn khá nặng. Tôi rất lo buồn và
nghĩ ngay đến một kế hoạch chạy chữa cho anh.
Tôi viết thư bàn với anh đặt ra một kế hoạch 2 năm, tôi sẽ giúp anh
trang trải các chi phí thuốc men và sinh hoạt trong gia đình để anh chị
không phải lo chuyện sinh kế mà dồn tất cả các nỗ lực vào việc chữa trị.
Thư của tôi gửi về đầu tháng 1-1988 nhưng không còn nhận được trả
lời. Mãi đến đầu thập niên 1990, qua một người em của anh tôi biết anh
đã ra đi vĩnh viễn vào cuối tháng 1-1989. Nghe tin tôi đau buồn như mất
một người thân.
Anh Huỳnh Ngọc Hòa bị bệnh và mất sớm là một tổn thất cho xã hội. Nếu
không chắc chắn anh sẽ góp phần xây dựng đất nước, chí ít là trong
ngành giáo dục, như học giả Nguyễn Hiến Lê đã từng tin tưởng: “Những
thanh niên như ông mà thành công thì tiền đồ dân tộc mình sẽ đẹp”. Còn
tôi thì mất một người anh, người anh kết nghĩa thời khó khăn đã được anh
dìu dắt, giúp đỡ rất nhiều.
Trong những người thân của anh Hòa, hiện nay tôi thường liên lạc với
hai bào đệ của anh là nhà giáo Huỳnh Kim Tín ở TPHCM và nhà báo Huỳnh
Kim ở Cần Thơ. Từ tình cảm với anh Hòa, tự nhiên tôi xem Tín và Kim như
những người anh em rất thân thiết.
Sau bao nhiêu năm sống với chiến tranh và hòa bình, tập thơ
thứ 12 của nhà thơ Lê Chí có tên là “Muối”, do NXB Hội Nhà văn ấn hành,
quý II-2023. Tác giả đã có những trao đổi xoay quanh câu chuyện này...
